جلسه صد و بیست و نهم تفسیر قرآن کریم (1405/3/14)

rate

۱۴۰۵/۰۴/۰۸0 دیدگاه3 مشاهده

ﺑﺴﻢ ﺍﻟﻠﻪ ﺍﻟﺮّﺣﻤﻦ ﺍﻟﺮّﺣﯿﻢ
تفسیر آیات 3 و 67 سوره مائده در مورد واقعه غدیر خم
ﺍﻣﺸﺐ ﻧﯿﺖ ﮐﺮﺩﯾﻢ ﻗﺼﻪ ﯼ ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﺭﺍ ﯾﮏ ﺑﺎﺭ ﺩﯾﮕﺮ ﺧﯿﻠﯽ ﺁﺳﺎﻥ و ﺧﯿﻠﯽ ﺷﯿﺮﯾﻦ ﺑﺎ ﺍﺳﺘﻨﺎﺩ ﺑﻪ ﺩﻭ ﺁﯾﻪ ﻗﺮﺁﻥ آن ﮔﻮﻧﻪ ﮐﻪ ﺍﺳﺘﺎﺩ ﻋﺰﯾﺰ ﻣﻦ ﺣﺎﺝ ﺁﻗﺎﯼ ﻗﺮﺍﺋﺘﯽ ﺑﻪ ﻣﻦ ﯾﺎﺩ داد ﻭ ایشان ﻫﻢ ﺍﺯ ﺍﺳﺘﺎﺩﺵ ﻋﻼﻣﻪ ﯼ ﺍﻣﯿﻨﯽ ﯾﺎﺩ ﮔﺮﻓﺘﻪ، ﺑﺮﺍﯼ ﺷﻤﺎ ﺑﯿﺎﻥ ﮐﻨﻢ.
ﺧﺪﺍﻭﻧﺪ ﺍﺯ ﺭﻭﯼ ﻣﻬﺮﺵ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮﺍﻥ ﺭﺍ ﻓﺮﺳﺘﺎﺩ ﺗﺎ ﺑﻪ ﺯﻧﺪﮔﯽ ﻣﺎ ﺟﻬﺖ ﺑﺪﻫﻨﺪ. ﻣﺎ ﺑﺎ ﺣﯿﻮانات ﻓﺮﻕ ﺩﺍﺭﯾﻢ؛ ﺑﺎ ﭘﺮﻧﺪﻩ ﻫﺎ و ﺑﺎ ﻣﺎﻫﯽ ﻫﺎ ﻓﺮﻕ ﺩﺍﺭﯾم. ﺯﻧﺪﮔﯽ ﻣﺎ ﺑﺎﯾﺪ ﺟﻬﺖ ﺩﺍﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷد؛ ﺟﻬﺖ ﺯﻧﺪﮔﯽ ﺭا دین می نامیم.
ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ (ص) ﺷﺼﺖ ﻭ ﺳﻪ ﺳﺎﻝ ﻋﻤﺮ ﮐﺮﺩ و در این مدت، ﺑﯿﺴﺖ ﻭ ﺳﻪ ﺳﺎﻝ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮﯼ ﮐﺮﺩ؛ ﺳﯿﺰﺩﻩ ﺳﺎﻝ در ﻣﮑﻪ و ﺩﻩ ﺳﺎﻝ در ﻣﺪﯾﻨﻪ.
ﺩﺭ ﻣﮑﻪ مسلمانان را ﺧﯿﻠﯽ ﺍﺫﯾﺖ می کردند و به ﻣﺴﻠﻤانان آزار می رساندند و ﺑﻪ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ(ص) هم ﺑﯽ ﺍﺣﺘﺮﺍﻣﯽ ﻣﯽ ﮐﺮﺩند و ﻣﺴﻠﻤانان ﺭا ﺗﺤﺮﯾﻢ و ﺍﺯ ﺷﻬﺮ ﺑﯿﺮﻭﻥ ﻣﯽ ﮐﺮﺩند. کار ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ(ص) این بود که ﺩﯾﻦ ﺧﺪﺍ ﺭا ﭘﯿﺎﺩﻩ و بیان ﮐﻨﺪ؛ اما ﻧﻤﯽ گذﺍﺷﺘند و ﻣﯽ ﮔﻔﺘند: «ﺩﺭباره ﺯﻧﺪﮔﯽ ﺷﺨﺼﯽ ﻣﯽ ﺧﻮﺍهید ﺣﺮﻓﯽ ﺑﺰﻧﯿﺪ، ﺍﯾﺮﺍﺩﯼ ﻧﺪﺍﺭد؛ ﻭﻟﯽ ﻣﺎ ﺷﻤﺎ ﺭا ﺑﻪ ﺍﺩﺍﺭﻩ کردن ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺭﺍﻩ ﻧﻤﯽ ﺩهیم.» ﺗﺎ ﺍﯾﻨﮑﻪ در ﺳﺎﻝ ﺩﻭﺍﺯﺩﻫﻢ یا ﺳﯿﺰﺩﻫﻢ نبوت نبی خاتم (ص)، ﺟﻤﻌﯽ ﺍﺯ ﻣﺮﺩﻡ ﻣﺪﯾﻨﻪ به مکه ﺁﻣﺪند و ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ ﺭا به علت اذیت و آزار توسط مشرکین در مکه به مدینه دعوت نمودند.
ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ(ص) ﻓﺮﻣﻮﺩ: «درﻣﺪﯾﻨﻪ ﭼﻪ ﺍﻣﮑﺎﻧﺎﺗﯽ را ﺩﺭ ﺍﺧﺘﯿﺎﺭ ﻣﻦ ﻗﺮﺍﺭ ﻣﯽ دهید؟ ﻣﻦ ﻣﯽ ﺧﻮﺍهم ﺭﻫﺒﺮﯼ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺭا بر عهده ﺩﺍﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻢ.»
ﮔﻔﺘند: «ﻣﺎ شما را ﻗﺒﻮﻝ ﺩﺍﺭﯾﻢ. ﻣﺪتی است که به ﺩﻧﺒﺎﻝ ﺭﺋﯿﺲ ﻣﯽ ﮔﺮﺩﯾﻢ و ﻧﺘﻮاﻧﺴﺘﯿﻢ ﺍﺯ میان ﺧﻮﺩﻣاﻥ ﺭﺋﯿسی انتخاب کنیم. ﺷﻤﺎ ﺗﺸﺮﯾﻒ ﺑﯿﺎوﺭﯾﺪ؛ ما ﺭﯾﺎﺳﺖ ﺷﻤﺎ ﺭا ﻗﺒﻮﻝ ﺩﺍﺭﯾﻢ.»
ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ(ص) ﻓﺮﻣﻮﺩ: «ﺑﻨﻮﯾﺴﯿﺪ و ﺑﯿﻌﺖ ﮐﻨﯿد.» ﺑﻪ ﺍﯾﻦ ﺩﻟﯿﻞ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ (ص) از مکه به مدینه ﻣﻬﺎﺟﺮﺕ ﮐﺮﺩند.
ﺩﺭ ﻣﺪﯾﻨﻪ ﯾﮏ ﺳﺎﻝ ﺍﻭﻝ ﺁﺭﺍﻡ ﺑﻮﺩ ﻭ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ (ص) ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺍﯼ ﺭﺍ ﺗﺸﮑﯿﻞ ﺩﺍﺩ که ﭘﺎﯾﮕﺎﻫﺶ ﻣﺴﺠﺪ ﺑﻮﺩ. در ﻣﺴﺠﺪ ﻗﻀﺎﻭﺕ ﻣﯽ ﮐﺮﺩند و ﺍﺧﺘﻼﻓﺎﺕ ﺭا ﺣﻞ ﻭ ﻓﺼﻞ ﻣﯽ نمودند. ﺍﺯ ﻣﺴﺠﺪ، ﺍﻣﺎﻡ ﺟﻤﺎﻋﺖ و مبلّغ به شهر های دیگر ﺍﻋﺰﺍﻡ ﻣﯽ ﮐﺮﺩند؛ اما ﺍﺯ ﺳﺎﻝ ﺩﻭﻡ ﺟﻨﮓ ها ﭘﯿﺶ ﺁﻣﺪ. با وجود این مسائل، ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ(ص) ﺗﻮاﻧﺴﺖ طی ﺩﻩ ﺳﺎﻝ، ﺟﻤﻌﯿﺖ ﺯﯾﺎﺩﯼ حدود ﭘﺎﻧﺼﺪ ﻫﺰﺍﺭ ﻧﻔﺮ را مسلمان کند؛ ﺑﺎ ﺍﯾﻨﮑﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﯽ در آن روزگار خیلی ﺳﺨﺖ بود. در آن زمان ﺟﻨﮓ های بسیاری بود که ﯾﺎ ﮐﺸﺘﻪ ﻣﯽ ﺷﺪند و یا باید می کشتند؛ ﯾﺎ ﻣﺠﺮﻭﺡ ﯾﺎ ﺍﺳﯿﺮ ﻣﯽ ﺷﺪند و کاسبی شان ﮐﺴﺎﺩ ﻣﯽ ﺷﺪ؛ ﻭﻟﯽ ﺍﺳﻼﻡ آﻧﻘﺪﺭ ﺟﺎﺫﺑﻪ ﺩﺍﺷﺖ که ﻣﯽ ﭘﺬﯾﺮﻓﺘند و ﻣﯽ ﮔﻔﺘند: «ارزش دارد که در این راه ﺟانمان را فدا کنیم.»
پیامبر (ص) در آخرین سال عمر عزیزشان، ﺍﺯ ﻃﺮﯾﻖ ﺁﺳﻤﺎﻥ ﻣﻄﻠﻊ ﺷﺪ که ﺑﻪ ﺯﻭﺩﯼ ﺍﺯ ﺩﻧﯿﺎ ﻣﯽ ﺭﻭﺩ. ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ (ص) ﻫﻢ به مسلمانان ﺧﺒﺮ ﺩﺍﺩ که ﺑﻪ ﺯﻭﺩﯼ ﻣﻦ ﺍﺯ ﺩﻧﯿﺎ ﻣﯽ ﺭﻭﻡ. ﻫﺮ ﮐسی ﻣﯽ ﺧﻮﺍهد مرا ﺑﺒﯿﻨد، ﺍﻣﺴﺎﻝ به مکه ﺑﯿﺎید.
ﻋﻼﻣﻪ ﺍﻣﯿﻨﯽ (ره) ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ: «در آن سال ﻣﻄﻤﺌﻨﺎ ﺑﯿﺶ ﺍﺯ ﺻﺪ ﻫﺰﺍﺭ ﻧﻔﺮ به مکه ﺁﻣﺪند.» در آن زمان در مناسک حج ﺧﺮﺍﻓﺎتی وجود داشت که توسط پیامبر(ص) بر طرف گردید و ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ(ص) ﯾﺎﺩ ﺩﺍﺩ که ﺍﯾﻨﮕﻮﻧﻪ ﺣﺞ را ﺑﻪ ﺟﺎ ﺑﯿﺎوﺭﯾﺪ و ﺑﻌﺪ ﻫﻢ ﺍﺯ ﻣﮑﻪ به عرفات ﺁﻣﺪند ﻭ ﺍﺯ ﻋﺮﻓﺎﺕ به ﻣﺸﻌﺮ ﻭ ﺍﺯ ﻣﺸﻌﺮ به ﻣنی ﻭ ﺍﺯآنجایی که مستحب نیست که حاجیان بعد از مناسک حج در آنجا بمانند، باید به شهر های خود باز گردند. ﻣﺴﻠﻤانان ﺑﺎ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ(ص) ﺧﺪﺍﺣﺎﻓﻈﯽ ﮐﺮﺩند و ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﺷﻬﺮﻫﺎیشان رفتند. ﺑﻌﻀﯽ ﯾﻤﻦ، ﺑﻌﻀﯽ ﻋﺮﺍﻕ، ﺑﻌﻀﯽ ﺷﺎﻡ و ﺑﻌﻀﯽ به سمت ﻣﺪﯾﻨﻪ. در ﺟﺎﺩﻩ ﻫﺎ ﭘﺨﺶ ﺷﺪند و عده ای هم به همراه ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ(ص) ﺍﺯ ﺷﻬﺮ ﻣﮑﻪ ﺑﯿﺮﻭﻥ ﺁﻣﺪند.
در بین راه بودند که از ﺳﻮﺭﻩ ﯼ ﻣﺎﺋﺪﻩ، ﺁﯾﻪ ﯼ ﺷﺼﺖ ﻭ ﻫﻔﺖ ﻧﺎﺯﻝ ﺷﺪ.
آیه 67 سوره مائده: ﺍﯼ ﺭﺳﻮﻝ؛ ﺍﯾﻦ ﻣﺮﺩﻡ ﺭا ﺩﻭﺑﺎﺭﻩ ﺟﻤﻊ ﮐﻦ و ﭘﯿﻐﺎﻡ ما ﺭا به ایشان ﺑﺮﺳﺎﻥ که ﺍﮔﺮ ﻧﺮﺳﺎﻧﯽ، ﺭﺳﺎﻟﺖ ﺑﯿﺴﺖ ﻭ ﺳﻪ ﺳﺎﻟﻪ ات ﺑﯽ ﻓﺎﯾﺪﻩ اﺳﺖ. ﺍﯾﻦ ﻣﻮﺿﻮﻉ چیست که آﻧﻘﺪﺭ ﺍﻫﻤﯿﺖ ﺩﺍﺭد؟
ﻋﻼﻣﻪ ﺍﻣﯿﻨﯽ (ره) می فرماید: «ﺗﻨﻬﺎ ﻣﻮﺿﻮﻋﯽ ﮐﻪ ﻣﻤﮑن است مهم باشد، ﺭﻫﺒﺮﯼ و ﺍﻣﺎﻣت امت است و ﻏﯿﺮ ﺍﺯ ﺍﯾﻦ ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧد ﺑﺎﺷد.»
ﺍﯼ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ؛ ﻧﺘﺮﺱ که ﺧﺪﺍ ﺣﻔﻈﺖ ﻣﯽ ﮐﻨد.
مگر غدیر ترس داشته است؟ بله؛ ﺗﺮﺱ ﺩﺍﺷﺘﻪ است. مگر در غدیر مخالفینی بوده اند؟ بله؛ ﻣﺨﺎﻟﻒ ﺩﺍﺷﺘﻪ است.
مخالفین غدیر چهار گروه بوده اند:
گروه اول: ﺭﻭﻣﯿﺎﻥ؛ ﯾﻌﻨﯽ ﺍﺑﺮﻗﺪﺭﺕ ﺭﻭﻡ. درﺳﺎﻝ ﻫﺎﯼ ﺁﺧﺮ ﻋﻤﺮ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ(ص)، ﺟﻨﮓ ﻫﺎﯼ ایشان ﺑﺎ ﺭﻭﻣﯿﺎﻥ ﺑﻮﺩﻩ است.
گروه ﺩﻭﻡ: ﯾﻬﻮﺩﯾﺎﻥ؛ ﯾﻬﻮﺩﯾﺎﻥ افراد ﺑﺎﺳﻮﺍﺩی ﺑﻮﺩند که هم ﭘﻮﻟﺪﺍﺭ و هم صنعتگر ﺑﻮﺩند؛ ﻭﻟﯽ از پیامبر (ص) و امیر المؤمنین علیه السلام و اسلام ﮐﯿﻨﻪ ﺩﺍﺷﺘند.
گروه سوم: منافقان؛ آنقدر تعداد ﻣﻨﺎﻓﻘﯿﻦ ﺯﯾﺎﺩ ﺑﻮﺩ که خداوند سوره ای به نام آنها نازل کرده است.
گروه چهارم: ﻣﺴﻠﻤانانی ﮐﻪ ﺍﺯ ﺭﻭﯼ ﻧﺎﭼﺎﺭﯼ ﻣﺴﻠﻤاﻥ ﺷﺪه بودند؛ ﯾﻌﻨﯽ ﺑﻌﺪ ﺍﺯ ﺍﯾﻨﮑﻪ ﻣﮑﻪ ﻓﺘﺢ ﺷﺪ،ﻋﺪﻩ ﺍﯼ پست ﻣﯽ ﺧﻮﺍﺳﺘند، ﮔﻔﺘند: «ﺭﺍﻫﺶ ﺍﯾن است که ﻣﺴﻠﻤاﻥ ﺑﺸوﯿﻢ و از روی اجبار مسلمان شدند»؛ مانند ابوسفیان؛ ﺍﯾﻨﺎن ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ ﻏﺪﯾﺮ بودند.
ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ (ص) ﻓﺮﻣﺎﻥ ﺧﺪﺍ ﺭا ﺍﻃﺎﻋﺖ ﮐﺮﺩ ﻭ ﺧﺒﺮ ﺩﺍﺩ تا کسانی ﮐﻪ ﺗﻨﺪ ﺭﻓﺘﻪ ﺑﻮﺩند و در ﺟﺎﺩﻩ ﻫﺎ بودند، ﺑﺮﮔﺮﺩﻧﺪ ﻭ ﺍﯾﻨﺎن ﮐﻪ ﻫﻨﻮﺯ ﻧﺮﺳﯿﺪه بودند، ﺑﺮﺳﻨﺪ. در ﭼﻬﺎﺭﺭﺍﻫﯽ ﮐﻪ ﯾک ﺣﻮﺿﭽﻪ ﺁﺑﯽ ﻭ ﭼﻨﺪ ﺗﺎ ﺩﺭﺧﺖ در آنجا بود، ﻗﺮﺍﺭ ﮔﺬﺍﺷﺘند تا ﻣﺴﻠﻤانان دیگر هم برسند.

مسلمانان نمی دانستند که موضوع چیست. منافقین برای ترور پیامبر (ص) و امیر المؤمنین علیه السلام نقشه کشیده بودند؛ ﻭﻟﯽ ﺧﺪﺍﻭﻧﺪ ﮐﻤﮏ ﮐﺮﺩ. پیامبر (ص) و امیرالمومنین (ع)، هر دو سالم ماندند و مراسم ﺑﺎ اقامه ﻧﻤﺎﺯ ﺷﺮﻭﻉ ﺷﺪ؛ ﺗﺎ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ(ص) ﺍﻫﻤﯿﺖ ﻧﻤﺎﺯ ﺭا به همه بفهماند.
ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ(ص) به چند ﻧﻔﺮ ﻣأﻣﻮﺭﯾﺖ ﺩﺍﺩ که ﻫﻢ ﺟﺎیگاه ﻧﻤﺎﺯ و هم جایگاه سخنرانی ایشان را ﻣﻬﯿﺎ ﮐﻨند. اینان ﺳﻠﻤﺎﻥ و ﺍﺑﻮﺫﺭ و ﻣﻘﺪﺍﺩ بودند؛ ﺍﯾﻨﺎن ﮐﺴﺎﻧﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﺗﺎ ﺭﻭﺯ ﺁﺧﺮ ﭘﺎﯼ ﻏﺪﯾﺮ ایستادند. در غدیر خم افراد بسیاری بودند؛ ﺍﻣﺎ بعد ها ﻧﺎﻣﺮﺩﯼ ﮐﺮدند.
ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ(ص) ﺳﺨﻨﺮﺍﻧﯽ ﻃﻮﻻﻧﯽ ﺍﯾﺮﺍﺩ ﮐﺮﺩ ﺗﺎ به این جمله ﺭﺳﯿﺪ: «ﻫﺮ ﮐس که ﺗﺎ ﺣﺎﻻ ﻣﻦ ﺭﺋﯿﺴﺶ ﺑﻮﺩه اﻡ، ﺍﺯ ﺍﯾﻦ ﺑﻪ ﺑﻌﺪ، ﺍﯾﻦ ﺁﻗﺎ ﺭﻫﺒﺮ اوست.»
آیه 3 سوره مائده: ﺣﺎﻻ ﮐﻪ ﺭﻫﺒﺮ ﻣﻌﺮﻓﯽ ﺷﺪ، ﮐﻔﺎﺭ ﻣأﯾﻮﺱ ﺷﺪﻧﺪ. ﺍﻣﺮﻭﺯ ﺩﯾﻦ ﮐﺎﻣﻞ ﺷﺪ؛ (ﭘﺲ ﺑﺪﻭﻥ ﺭﻫﺒﺮﯼ، ﺩﯾﻦ ﻧﺎﻗص است) ﻭ ﺍﻣﺮﻭﺯ ﻧﻌﻤﺖ ﺭا ﺑﺮ ﺷﻤﺎ ﺑﻪ ﻧﻬﺎﯾﺖ رساندم و ﺗﻤﺎﻡ ﮐﺮﺩﻡ (ﻭ خداوند فرمود که ﺍﺯ ﺍﯾﻦ ﺍﺳﻼﻡ راضی ام ﮐﻪ ﺷﺨﺼﯿﺘﯽ ﻫﻤﭽﻮﻥ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺍﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ علیه السلام؛ ﺷﺠﺎﻉ و ﺩﺍﻧﺸﻤﻨﺪ و ﺯﺍﻫﺪ و ﻣﺘﻘﯽ و ﻣﺮﺩﻡ ﺩﻭﺳﺖ ﺩﺭ ﺭأس آن باشد .
ﻋﻼﻣﻪ ﺍﻣﯿﻨﯽ (ره) ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ: «ﺁﯾﻪ ﺳﻪ سوره مائده دارای ﭼﻬﺎﺭ ﻋﻼﻣﺖ است:
اول: ﮐﻔﺎﺭ ﻣأﯾﻮﺱ ﺷﺪﻧﺪ.
دوم: ﺩﯾﻦ ﮐﺎﻣﻞ ﺷﺪ.
سوم: ﻧﻌﻤﺖ ﺑﻪ ﻧﻬﺎﯾﺘﺶ ﺭﺳﯿﺪﻩ است.
ﭼﻬﺎﺭم : ﺧﺪﺍ ﺭﺍﺿﯽ ﺷﺪﻩ است.