(1342-1290ش)، از کسبۀ میدان بار تهران و شهید راه مبارزه با رژیم پهلوی.
زندگی و زمانه
طیّب حاج رضایی (میرطاهری)، سال ۱۲۹۰ش در تهران زاده شد. وی در جوانی خوشسابقه و خوشنام نبود و پس از چند بار زندانی شدن، وارد بازار کار شد.
طیّب تا اواسط دهه سی قرن چهاردهم شمسی، روابط خوبی با دربار پهلوی داشت و خدماتی به آن رژیم داشت. رژیم نیز به صورت متقابل تلاشش بر راضی نگه داشتن و تطمیع وی بود تا بتواند از او استفاده کند. لذا پس از کودتای سال 1332ش برای قدردانی از زحمات گذشته طیّب به حکومت، از وی تقدیر به عمل آمد و امتیازات اقتصادی فراوان در اختیارش قرار گرفت.
گفته شده: مداخلۀ طیّب در جریان ۲۸ مرداد 1332 به نفع رژیم، برخاسته از عرق مذهبی او بود؛ چون طبق نظر بسیاری از علمای آن دوره، بین کمونیسم و شاه باید جانب شاه را میگرفت.
خدمات و افتخارات
طیّب پس از وقایع ۱۳۳۲ش بیشتر بین مردم دیده میشد و دستگیر دیگران و بانی کارهای خیر بود. کمک مالی و عاطفی به افراد ناتوان، حمایت از مظلومان، و تلاش برای تهیه جهیزیه دختران جوان و دم بخت از اقداماتی بود که باعث تغییر چهره طیب میان مردم شد.
پس از ۲۸ مرداد، اندکاندک مسیرش را از دربار جدا کرد و به روحانیون مخالف رژیم بهویژه آیة اللّه کاشانی نزدیک شد. در اوایل دهه چهل به طور کامل، با روحانیت همراه و همسو گردید. جریان پانزده خرداد ۱۳۴۲ یکی از آن وقایعی است که نشان داد طیب از گذشته خود و خدماتش به دربار پهلوی راضی نیست.
پس از سخنرانی پرشور امام خمینی(ره) در روز عاشورا، مردم در روزهای ۱۳ و ۱۴ خرداد 1342 که همزمان با ایام محرّم بود، در تهران و چند شهر دیگر به راهپیمایی پرداختند.
روز ۱۳ خرداد که مصادف با عاشورا بود، دستۀ طیّب به عادت هر ساله به راه افتاد. با این تفاوت که این بار عکس امام خمینی روی تمام پرچمها و علامتها نصب شده بود. به گزارش ساواک، در دسته طیّب، علاوه بر حمل تصاویر امام، شعارهایی نیز به نفع ایشان داده میشد.
در نیمه شب پانزده خرداد، مأمورین انتظامی در قم، امام خمینی را دستگیر کرده و به تهران منتقل کردند. با انتشار این خبر، تظاهرات در تهران، از میدان بارفروشها آغاز شد و بازار را به تعطیلی کشاند. رئیس پلیس تهران طی تماسی، از طیّب خواست تا میدانیها را از تظاهرات باز دارد؛ اما طیب پاسخ رد داد، و خود نیز با بستن مغازهاش به صف تظاهرکنندگان پیوست و اینگونه جمعیت خشمگین از جنوب شهر به سرکردگی طیّب حاج رضایی به سمت مرکز و شمال پایتخت روانه شدند.
از شانزدهم خرداد و روزهای پس از آن، دستگیری و تبعید مخالفان آغاز شد. روز هجدهم خرداد، طیّب حاج رضایی، به عنوان یکی از محرّکین اصلی پانزده خرداد دستگیر و روانۀ زندان شد.
شهادت
دادگاه رسیدگی به اتهامات عاملان پانزده خرداد 1342 و در رأس آنها طیّب حاج رضایی و حاج اسماعیل رضایی در تاریخ ۱۳ مرداد برگزار شد و در ۲۷ مرداد همین سال، دادگاه رأی به اعدام آن دو داد. طیّب حاج رضایی و حاج اسماعیل رضایی، صبح ۱۱ آبان همان سال تیرباران شدند. پیکر طیّب در جوار حرم حضرت عبدالعظیم، صحن مصلی دفن شد.
خبر تیرباران طیّب حاج رضایی و حاج اسماعیل رضایی احساسات مردم را برانگیخت؛ بهویژه روحانیون در حوزه علمیه قم برای محکوم ساختن این حرکت، یک روز کلاسهای درس خود را تعطیل کردند. جالب اینکه، تا آن روز سابقه نداشت دروس حوزۀ علمیۀ قم برای شخص غیر روحانی تعطیل شود.
منبع: «طیّب حاج رضایی و قیام ۱۵ خرداد»، محمّد جعفربگلو، چاپ شده در: مطالعات تاریخی، ش40، بهار 1392ش.
