(1374-1284ش)، احیاگر اندیشۀ دینی در عرصه اجتماع و سیاست.
زندگی و زمانه
آیة اللّه محمدباقر کمرهای فرزند محمد، سال 1284ش در روستای ورآباد در بخش کمره خمین به دنیا آمد. پس از فراگیری دروس مکتبخانه، مقدمات دروس حوزه را تا سطح، نزد پدرش شیخ محمد آموخت. در هجده سالگی برای ادامه تحصیل به اراک رفت و پس از چند ماه در سال ۱۳۴۱ق با هجرت به قم به تکمیل تحصیلات و فراگیری سطوح عالی اشتغال ورزید. در این دوران با همشهری خود امام خمینی همدرس و همدوره بود. با حضور در درس آیة اللّه العظمی حاج شیخ عبدالکریم حائری، موفق به گرفتن اجازۀ اجتهاد از او شد.
سال ۱۳۴۷ق به اصفهان رفت و به مدت دو سال از درس آیة اللّه مسجدشاهی ـ نویسنده کتاب نقد فلسفه داروین ـ بهره برد. سال ۱۳۴۹ق به نجف رفت و در آنجا از آیات عظام سیّد ابوالحسن اصفهانی، میرزای نایینی و آقا ضیاء عراقی استفاده کرد.
آیة اللّه کمرهای در مقدمه کتاب فقه فارسی خود، تصویر اجازات اجتهاد خویش از مراجع وقت را منتشر کرده است؛ مانند اجازات آیات: سیّد ابوالحسن اصفهانی، میرزا حسین نایینی، شیخ محمدحسین اصفهانی معروف به کمپانی و حاج آقا ضیاء عراقی.
خدمات و افتخارات
آیة اللّه کمرهای، همزمان با حوادث شهریور 1320ش و سقوط رضاخان، به ایران بازگشت و در تهران ساکن شد و دست به فعالیتهای علمی و نگارشی و مطبوعاتی زد و تا سال ۱۳۲۴ش چندین اثر از خود به چاپ رساند.
آثارش نشان میدهند که وی در فضای فکری دوران جدید قرار گرفته و علاقهمند بوده تا در دوران پس از رضاخان، در احیاء افکار دینی در ایران، نقشی فعال ایفا کند. لذا به محض ورود به تهران همکاری خود را با جریانهای اسلامی نوین آغاز کرد و با تشکلها و نشریات به همکاری پرداخت. نگارش کتابی با نام روحانیت و اسلام تلاشی است از سوی او برای شرح نظریه اسلام در باب حکومت اسلامی و ارکان آن.
کمرهای سلسله مقالاتی در نشریه تجدّد (آذرماه ۱۳۳۹) درباره جواز بلکه لزوم رأی دادن بانوان نوشت و این نشان میداد که در این باره افکاری خاص دارد. در این سالها تشکلی با عنوان «هیئت روحانی منتظم» تأسیس کرد و بیانیههایی ازطرف آن در مجله آیین اسلام به چاپ رساند.
او خود را پیرو سیّد جمالالدین اسدآبادی میدانست و معتقد به آزادی و حقوق برابر ملتها بود و به صلح جهانی میاندیشید. ازاینرو در کنفرانس بینالمللی صلح جهانی در وین شرکت کرد. در اواخر حکومت پهلوی با نشر مطالبی علیه رژیم شاهنشاهی، از ضعفهای حکومت پادشاهی و نیز از لزوم تشکیل حکومت اسلامی سخن گفت.
آثار
آثار علمی فراوان و گوناگون او حکایت از جامعیت وی دارد، بهویژه در عرصه مطالعات نو در حوزه دین، که ریشه در نبوغ، پشتکار و نواندیشی او دارد. با این حال کمرهای در تاریخ ایران چندان شناختهشده نیست.
برخی از آثار وی عبارتاند از: اصول الفوائد الغرویة (برگرفته از درس اصول اساتید خویش، ۲ جلد)، فصل الخصومة فی الورود و الحکومة، فروع دین و نصوص احکام یا فقه فارسی (۴ جلد)، الدین فی طور الاجتماع (۵ جلد)، روحانیت در اسلام (۲ جلد)، مرامنامه اتحاد روحانیون و علمای اسلام، هدیه عید نوروز یا عروس مدینه، انتخابات اساسی حکومت ملی یا اصلاح مجلس شورای ملی، ترجمه امالی شیخ صدوق، ترجمه خصال صدوق، ترجمه کمال الدین و تمام النعمه، ترجمه الغارات نوشته ابراهیم ثقفی کوفی اصفهانی، حکومت شاهی مایه تباهی، پاسداری از حکومت جمهوری اسلامی.
درگذشت
آیة اللّه شیخ محمّدباقر کمرهای در ۹۵ سالگی در خرداد ۱۳۷۴ بدرود حیات گفت و پیکرش در آستان حضرت عبدالعظیم، صحن باغ توتی به خاک رفت.
منابع: وبسایت مباحثات، مقاله «نگاهی به اندیشههای آیة اللّه محمدباقر کمرهای»، سیّد هادی طباطبایی: https://mobahesat.ir/3542؛ وبسایت کتابخانه تخصصی تاریخ اسلام و ایران: https://historylib.com
