(1396-1310ش)، از علما و اساتید اخلاق و عرفان تهران.
زندگی و زمانه
آیة اللّه حاج شیخ حسن پهلوانی تهرانی، سال 1310 در شهر تهران به دنیا آمد. پدر ایشان مرحوم حاج عبداللّه پهلوانی از متدیّنین و معتمدین بازار و از دوستان مرحوم شیخ رجبعلی خیاط بود.
عشق و محبّت الهی و علاقۀ به شناخت حضرت محبوب، از دوران نوجوانی در وجود حسن آقا جوانه زد و به تدریج او را به وادی توحید و شوق و انس باللّه کشاند. رفت و آمد به منزل و مَدرس مرحوم حاج شیخ محمّدحسین زاهد و قرابت با او، و سپس تحصیل علوم مقدماتی در حوزۀ مرحوم حاج شیخ علیاکبر برهان در مسجد لرزادۀ تهران و کسب فیض از این عارف وارسته و همزمان ارتباط با برخی صاحبان انفاس قدسی توحیدی همچون مرحوم سیّدآقا طاهایی در مسجد ارباب تهران، از نکات برجستۀ دورۀ زندگی ایشان در نوجوانی و پیش از عزیمت به قم است.
ایشان در حدود 16 سالگی، همراه با برادر بزرگشان مرحوم آیةاللّه حاج شیخ علی آقای پهلوانی تهرانی(سعادتپرور) عازم قم و حوزۀ علمیّه شد و در محضر حضرت امام خمینی فقه و اخلاق آموخت و نزد علامه سیّد محمّدحسین طباطبایی، تفسیر قرآن و فلسفه را فراگرفت.
در همان زمان به سبب وضعیت روحی و علاقۀ به مسائل عرفانی و الهی، همراه با برادر در جلسات عرفانی علامۀ طباطبایی که بسیار خصوصی برگزار میشد شرکت کرد و سالها زلال معرفت از دست آن عالم و عارف کمنظیر نوشید.
در همین سالها، با اشاره و راهنمایی یکی از دوستانش ــ که از علاقۀ وی به سلوک إلی اللّه و انس با اهل حق و حقیقت آگاه بود ــ بدون اطلاع اطرافیان به همدان رفت و حدود ده سال در محضر فقیه و عارف و سالک با فضیلت، حضرت آیة اللّه حاج شیخ محمّدجواد انصاری همدانی ـ رضواناللّهعلیه ـ و با سرانگشت هدایت او، بیش از پیش در مسیر عبودیّت و معرفت قرار گرفت. مرحوم انصاری همدانی، عنایتی ویژه و توجّهی خاص به حسن آقا داشت به طوری که مرحوم پهلوانی تا پایان عمر شریفش لحظهای از یاد استاد غافل نشد و حلاوت انس و بهرهگیری عرفانی و اخلاقی از آن شخصیت بینظیر، هیچگاه از دلش بیرون نرفت.
مرحوم پهلوانی پس از حدود پانزده سال تحصیل علوم حوزوی در قم و بهرهگیری از شخصیتهای علمی و معرفتی و در ایامی که استاد عزیزش انصاری همدانی را از دست داده بود، به تهران بازگشت و ازدواج کرد؛ سالها با تنگدستی، به سختی روزگار گذرانید و ارتباطش با خداوند و مداومتش بر عبادت و بندگی، روز به روز افزون شد.
خدمات و افتخارات
همزمان با ایام پیروزی انقلاب اسلامی، آیة اللّه پهلوانی به توصیۀ یکی از دوستانش، در کتابخانۀ ملکِ آستان قدس رضوی در تهران مشغول به کار شد و حضورش در آنجا، خدمات بسیاری در امر حفظ و نگهداری کتب و گنجینهی آثار خطی در پی داشت. حدود بیست و پنج سال از عمرش را با نهایت نظم و تلاش کوشید و توانست در کنار مطالعه و پژوهش در محیط علمی کتابخانه، خدمات شایانی در انسجام و فهرستنویسی کتب خطی انجام دهد.
ایشان ویژگیهای اخلاقی و معنوی ممتازی داشتند که از آن میان، تنها به موارد زیر اشاره میشود:
- رعایت تقوا و مراقبۀ دائمی.
- پرهیز شدید از شهرت و تلاش برای گمنامی و کتوم ماندن.
- اهتمام به عبادات، تهجّد شبانه و تلاوت قرآن.
- قناعت و سادهزیستی، پرهیز از تکلّفات، بیاهمیتی به مظاهر دنیوی و مسائل مالی.
- پرهیز از تجمل و اسراف.
- نظم بسیار زیاد در تمام امور.
- اهتمام شدید به حقّ اللّه و حق النّاس.
- پرهیز از بیکاری و وقتگذرانی و هدردادن اوقات.
- توصیه به اطرافیان برای کار و تلاش و ارتزاق حلال.
درگذشت
آیةاللّه حاج شیخ حسن پهلوانی تهرانی، سرانجام پس از تحمل رنج بیش از سی سال بیماریهای متعدّد، در روز اول ماه مبارک رمضان سال 1438 قمری/ ششم خرداد 1396 شمسی، در 86 سالگی به دیدار معبودش شتافت.
به همین مناسبت، مقام معظم رهبری، پیام زیر را صادر فرمود:
بسم اللّه الرحمن الرحیم
با تأسف بسیار خبر درگذشت عالم ربّانی و عارف باللّه مرحوم مغفور حجة الاسلام والمسلمین آقای حاج شیخ حسن آقای پهلوانی تهرانی را دریافت کردم. ایشان از وارستگانی بود که عمری با سلوک در راه حق بهسر برده و زلال معرفت از دست بزرگانی همچون مرحومان علامه طباطبائی و انصاری همدانی گرفته و سراسر عمر نورانی خود را به طهارت و تقوا و پارسائی گذرانیده بود. رحمت و رضوان خدا بر او باد. به همۀ بازماندگان گرامی و ارادتمندان ایشان تسلیت عرض میکنم و خود را در غم آنان شریک میدانم.
سیّد علی خامنهای
۷ خرداد ۱۳۹۶
مزار پاک این عالم ربانی، در مسجد بالا سر مضجع شریف حضرت عبدالعظیم حسنی ، کنار مزار علما و عرفایی همچون حضرات آیات: حقشناس، خوشوقت و حاج آقا مجتبی تهرانی ـ رحمهم اللّه ـ قرار دارد.
منابع: مکتوب ارسالی از سوی جناب آقای هادی پهلوانی(فرزند استاد)؛ مستند تلویزیونی «سعادتمندان»، با کارگردانی امید ملکوتی، گروه علوم قرآنی شبکه قرآن و معارف سیما، 1396؛ وبسایت مقام معظم رهبری: https://farsi.khamenei.ir/
