(1399-1307ش)، عالم سرشناس تهران، استاد فقه و اصول و اخلاق و تفسیر.
زندگی و زمانه
سیّد محمّد در 7 مهر 1307 در ضیاءآباد از توابع تاکستان قزوین به دنیا آمد. پدرش سیّد محمود، عالم و خطیب بود و به فعالیتهای دینی و تبلیغی اشتغال داشت و برای امرار معاش نیز کشاورزی میکرد. نسب سادات ضیاءآبادی به امام سجاد(ع) میرسد.
سیّد محمّد، تحصیل علوم دینی را در 1320ش در قزوین آغاز کرد. او در مدرسۀ التفاتیۀ این شهر، ادبیات، منطق و اصول فقه را نزد یحیی مفیدی و میرزا عبدالرحیم سامت قزوینی فرا گرفت. شرح لُمعَه، رسائل، مَکاسب و شرح منظومۀ حاج ملّا هادی سبزواری را نزد سیّد ابوالحسن رفیعی قزوینی آموخت. او در 1328ش برای ادامۀ تحصیل به قم رفت و نزد حضرات آیات: میرزا عبدالجواد سدهی اصفهانی، سیّد محمّدباقر سلطانی طباطبائی، سیّد محمّدرضا گلپایگانی، سیّد محمّدحسین طباطبایی و امام خمینی ـ رحمهم اللّه ـ سطوح عالی فقه و اصول، اخلاق و تفسیر را فراگرفت و در درس خارج فقه آیة اللّه حاج آقا حسین بروجردی شرکت کرد. گفتنی است که او بارها تصریح میکرد بیشترین بهرۀ علمی را از حیث روش و محتوا از درس امام خمینی برده است. او از وقتی که در قزوین بود، هر کتاب درسی را که میآموخت، به دیگران تدریس میکرد. در قم نیز، همین شیوه را ادامه داد و در کنار تهذیب نفس و تحصیل علم، بارها کتابهای معالم الاصول، قوانین و شرح لمعه را در صحن نو یا در مدرسۀ فیضیه به جمعی از طلاّب تدریس کرد.
پس از درگذشت آیة اللّه بروجردی در 1340ش، ضیاءآبادی به تهران هجرت کرد و نزدیک به شصت سال در این شهر به تربیت طلاب و نشر معارف دینی و خدمات اجتماعی اشتغال یافت. ایشان علاوه بر تدریس معالم الاصول، رسائل و مکاسب در مدرسۀ علمیۀ ملّا محمّدجعفر در بازارچۀ نایبالسلطنه، که با پشتکار و اهتمام خاص شیخ احمد مجتهدی رونق یافته بود، به وعظ و خطابه و برگزاری جلسات درس اخلاق در مساجد و مجالس دینی اهتمام میورزید. از حدود 1350ش، وی امام جماعت مسجد علی بن موسی الرضا(ع) در خیابان سقّاباشی شد و در آن مسجد و نیز در جلسات گردشی در منازل به تفسیر قرآن و شرح زیارت عاشورا و زیارت جامعۀ کبیره پرداخت. پس از آن، از 1385ش، به درخواست بسیاری از علاقهمندانش، مرکز فعالیت خود را به مسجد علی بن الحسین در منطقۀ دربندِ تهران انتقال داد و تا پایان عمر در همانجا جلسات تفسیر و درس اخلاق داشت.
خدمات و افتخارات
آیة اللّه ضیاءآبادی عالمی اخلاقی و عامل به علم خویش بود و همین ویژگی موجب محبوبیت زیادش در میان مردم شده بود. ایشان افزون بر برگزاری جلسات تفسیری و وعظ و ارشاد، به کارهای عامالمنفعه و تأمین مسکن و جهیزیه برای خانوادههای محروم، رسیدگی و مراقبت از ایتام در سراسر ایران نیز میپرداخت، بیآنکه اجازه دهد نامی از او برده شود.
آثار
از آیة اللّه ضیاءآبادی آثار بسیاری چاپ گردیده که بیشتر آنها متن پیاده شدۀ سخنرانیهای تفسیری و اخلاقی اوست. قرآن و قیامت در تفسیر سورۀ قیامت، قساوت بیماری مهلک بشر، نماز رمز پرواز، رمضان فصل شکوفایی انسان در پرتو قرآن، آفات غفلت در عصر غیبت، از جمله آثار این عالم ربانی است.
درگذشت
آیة اللّه ضیاءآبادی در 20 بهمن 1399 در 92 سالگی در تهران درگذشت. پیکر ایشان پس از تشییع، در شهر ری، حرم حضرت عبدالعظیم(ع)، رواق بالاسر به خاک سپرده شد.
منبع: دانشنامۀ جهان اسلام، ج3، مدخل «ضیاءآبادی، سیّد محمّد»، نوشتۀ محمّدرضا شاهرودی.
