ﺑﺴﻢ ﺍﻟﻠﻪ ﺍﻟﺮّﺣﻤﻦ ﺍﻟﺮّﺣﯿﻢ
موضوع: تفسیر آیات اول تا سوم سوره یوسف
امشب تفسیر آیاتی از سوره یوسف را بیان می کنیم. ﺍﯾﻦ ﺳﻮﺭﻩ ﺩﺭ ﻣﮑﻪ در اوج سختی ها، نداری ها، ﺷﮑﻨﺠﻪ ﻫﺎ، ﺁﺯﺍﺭﻫﺎ و ﺗﺤﺮﯾﻢ ﻫﺎ ﻧﺎﺯﻝ ﺷﺪﻩ است.
ﺑﺴﻢ ﺍﻟﻠﻪ ﺍﻟﺮﺣﻤﻦ ﺍﻟﺮﺣﯿﻢ: ﺣﺪﯾﺚ ﺩﺍﺭﯾﻢ ﺍﯾﻦ ﺁﯾﻪ ﺍﻭﻝ ﻫﻤﻪ ﮐﺘﺎﺏ ﻫﺎﯼ ﺁﺳﻤﺎﻧﯽ ﺑﻮﺩﻩ است و ﻫﺮﭼﻪ ﺧﺪﺍﻭﻧﺪ ﺑﻪ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮﺍﻧﺶ ﮐﺘﺎﺏ ﺩﺍﺩﻩ، ﺟﻤﻠﻪ ﺍﻭﻟﺶ با نام خدا شروع شده است؛ ﺑﻪ ﺟﺰ ﺳﻮﺭﻩ توبة که بدون این آیه نازل شده است.
ﺑﺴﻢ ﺍﻟﻠﻪ؛ ﯾﻌﻨﯽ ﺑﻪ ﺭﻧﮓ ﺧﺪﺍ و ﺑﺮﺍﯼ ﺧﺪﺍ؛ ﯾﻌﻨﯽ ﺑﻪ ﮐﻤﮏ ﺧﺪﺍ و در راه خدا کارها را انجام می دهیم.
ﺑﺴﻢ ﺍﻟﻠﻪ ﺍﻟﺮﺣﻤﻦ ﺍﻟﺮﺣﯿﻢ؛ ﯾﻌﻨﯽ ﻣﻦ ﺑﻨﺪﻩ ﺧﺪﺍ ﻫﺴﺘﻢ و ﺑﻪ ﻫﻤﻪ ﮐﺎﺭﻫﺎﯼ ﺧﻮﺩﻡ ﺁﺭﻡ ﺍﻟﻠﻪ ﻣﯽ ﺯﻧﻢ. ﻣﻦ ﺁﻓﺮﯾﺪﻩ ﺧﺪﺍ ﻫﺴﺘﻢ. موقع خوﺍب هم «ﺑﺴﻢ ﺍﻟﻠﻪﺍﻟﺮﺣﻤﻦ ﺍﻟﺮﺣﯿﻢ» ﻣﯽ ﺧﻮﺍنم. وقتی می خواهم ﻧﻤﺎﺯ ﺑﺨﻮاﻧﻢ، «ﺑﺴﻢ ﺍﻟﻠﻪ ﺍﻟﺮﺣﻤﻦ ﺍﻟﺮﺣﯿﻢ» می گویم. ﺻﺒﺢ که ﺍﺯ ﺧﻮﺍﺏ بر می خیزیم، «ﺑﺴﻢ ﺍﻟﻠﻪ ﺍﻟﺮﺣﻤﻦ ﺍﻟﺮﺣﯿﻢ» می گوییم. در هنگام ﺭﺍﻧﻨﺪﮔﯽ «ﺑﺴﻢ ﺍﻟﻠﻪ» می گوییم و ﻣﻌﻨﺎیش این است که ﺑﻪ ﺭﻧﮓ ﺧﺪﺍ در می آییم و ﺍﮔرﺍﯾﻦ ﮐﺎﺭ ﺭا انجام بدهیم، ﻓﺎﯾﺪﻩ ﺍﺵ این است ﮐﻪ ﮐﺎﺭ ﻏﯿﺮ ﺧﺪﺍﯾﯽ انجام نمی دهیم.
و معنای دیگر «ﺑﺴﻢ ﺍﻟﻠﻪ» این است که به ﮐﻤﮏ ﺧﺪﺍ و ﺑﺎ ﺍﺳﺘﻌﺎﻧﺖ و کمک از خدا کارها را انجام می دهیم.
«الله» یعنی خدا و ﻣﺎ ﺩﻋﺎﯾﯽ ﺩﺍﺭﯾﻢ ﮐﻪ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ (ص) ﺑﻪ ﻣﺎ ﯾﺎﺩ ﺩﺍﺩﻩ و ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ هم ﺍﺯ ﺟﺒﺮﺋﯿﻞ ﯾﺎﺩ ﮔﺮﻓﺘﻪ؛ ﺑﻪ ﻧﺎﻡ ﺩﻋﺎﯼ ﺟﻮﺷﻦ ﮐﺒﯿﺮ.
«ﺟﻮﺷﻦ» ﯾﻌﻨﯽ ﺯﺭﻩ ﮐﻪ در ﺟﻨﮓ ﻣﯽ ﭘﻮﺷﯿﺪﻧﺪ که ﺍﮔﺮ ﺗﯿﺮﯼ ﺁﻣﺪ ﺑﻪ ﺑﺪﻥ ﺁﺳﯿﺐ ﻧﺮﺳﺎﻧﺪ. «ﺟﻮﺷﻦ ﮐﺒﯿﺮ» ﻫﻢ ﯾﻌﻨﯽ ﯾﮏ ﺯﺭﻩ ﻣﻄﻤﺌﻦ.
ﺩﻋﺎﯼ ﺟﻮﺷﻦ کبیر دارای ﺻﺪ بند است که در هر بند آن نام های خدا آمده است. در این دعا ﻫﺰﺍﺭ ﻭ ﯾﮏ نام ﺧﺪﺍ آمده است.
ﻓﺮﻕ ﺍﻟﻠﻪ ﺑﺎ ﺑﻘﯿﻪ نام خدا در چیست؟ ﻫﻤﻪ ﺍﺳﻢ ﻫﺎ در «ﺍﻟﻠﻪ» ﻫﺴﺖ.
ﺣﺎﻻ اگر بخواهیم ﻫﻤﻪ ﺍﺳﻢ ﻫﺎﯼ ﺧﺪﺍ در یک ﺍﺳﻢ ﺟﺎ ﺑﮕﯿﺮد، آﻥ «الله» است. ﺑه همین جهت ﺣﺪﯾﺚ ﺩﺍﺭﯾﻢ ﮐﻪ ﺧﺪﺍﻭﻧﺪ ﻓﺮﻣﻮﺩ: «ﺍﮔﺮ ﺑﻨﺪﻩ ﺍﻡ ﺩﺳﺖ ﻫﺎﯾﺶ ﺭﺍ ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﺁﺳﻤﺎﻥ ﺑﮕﯿﺮﺩ و ﺩﻩ ﺑﺎﺭ ﺑﮕﻮﯾﺪ «ﯾﺎ ﺍﻟﻠﻪ ﯾﺎ ﺍﻟﻠﻪ ﯾﺎ ﺍﻟﻠﻪ»، ﻣﻦ ﺟﻮﺍﺏ ﻣﯽ دهم که ﻟﺒﯿﮏ ﻋﺰﯾﺰﻡ ﭼﻪ ﻣﯽ ﺧﻮﺍﻫﯽ؟
و پس از نام الله، «الرّحمن الرّحیم» است.
ﺍﻣﺎﻡ ﺻﺎﺩﻕ ﻋﻠﯿﻪ ﺍﻟﺴﻼﻡ ﺑﻪ ﻣﺎ ﯾﺎﺩ ﺩﺍﺩﻩ که در ﮐﻠﻤﻪ (ﺭﺣﻤﺎﻥ یعنیﻫﻤﻪ) و در ﮐﻠﻤﻪ (ﺭﺣﯿﻢ یعنی ﻫﻤﯿﺸﻪ)
ﺭﺣﻤﺎﻥ؛ ﯾﻌﻨﯽ ﻫﻤﻪ ﺭﺍ و ﺭﺣﯿﻢ؛ ﯾﻌﻨﯽ ﻣؤﻣﻨﺎﻥ ﺭﺍ ﺑﺮﺍﯼ ﻫﻤﯿﺸﻪ ﺩﻭﺳﺖ ﺩﺍﺭﺩ.
ﻗﺮﺁﻥ ﭼﻨﺪ ﺳﻮﺭﻩ ﺩﺍﺭﺩ؟ ﯾﮑﺼﺪ ﻭ ﭼﻬﺎﺭﺩﻩ سوره، که ﺍﻭﻝ ﺑﯿﺴﺖ ﻭ ﻧﻪ ﺳﻮﺭﻩ ﺑﺎ ﺣﺮﻑ ﺭﻣﺰ یا حروف مقطعه ﺷﺮﻭﻉ ﻣﯽ ﺷﻮﺩ. ﺩﺭ ﺑﯿﺴﺖ ﻭ ﭘﻨﺞ ﺳﻮﺭﻩ، ﺑﻌﺪ ﺍﺯ ﺣﺮﻑ ﺭﻣﺰ، ﺻﺤﺒﺖ از ﻋﻈﻤﺖ ﻗﺮﺁن است.
این 29 سوره ﻣﺜﻼ با ﻗﺎﻑ ﯾﺎ ﺍﻟﻒ یا ﻻﻡ یا ﻣﯿﻢ شروع می شوند که حروف رمزی است.
ﺍﻣﺎﻣﺎﻥ ﻣﺎ در ﺍﺣﺎﺩﯾﺚ ﻓﺮﻣﻮﺩه اند که در این حروف رمزی است ﺑﯿﻦ ﺧﺪﺍ ﻭ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ( ص) که در ﺁﺧﺮﺍﻟﺰﻣﺎن ﮐﻪ ﻋﻠﻢ ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ ﮐﻨﺪ، ﻣﻌﻨﺎﯼ ﺍﯾﻦ ﺭﻣﺰﻫﺎ ﺭﺍ ﺧﻮﺍﻫﻨﺪ فهمید.
ﺍﻣﺎﻡ ﺭﺿﺎ علیه السلام ﻓﺮﻣﻮﺩند :«ﺍﯾﻦ ﺭﻣﺰﻫﺎ ﻣﻌﻨﺎیش این است که ﺧﺪﺍﻭﻧﺪ ﺍﯾﻦ ﮐﺘﺎﺏ ﻗﺮﺁﻥ ﺭﺍ ﺑﺎ ﻫﻤﯿﻦ ﺣﺮﻭﻑ ﺍﻟﻔﺒﺎ ﺩﺭﺳﺖ ﮐﺮﺩه است. اگر شما می توانید، ﯾﮏ ﮐﺘﺎﺏ ﻣﺜﻞ ﺍﯾﻦ ﮐﺘﺎﺏ ﺑﻨﻮیسید.»
آیه 1: الف لام را؛ ﺍﯾﻦ ﺁﯾﺎﺕ «ﮐﺘﺎﺏ مبین» است؛ یعنی این آیات ﮐﺘﺎﺏ خدا ﺭﻭﺷﻦ و آشکار می باشد.
«ﺗِﻠﮏَ» ﯾﻌﻨﯽ ﻣﯽ خواهیم بگوییم که ﺍﯾﻦ ﺁﯾﻪ ﻫﺎ ﻣﻬﻢ ﻫﺴﺘﻨﺪ و ﯾﻌﻨﯽ ﺍﯾﻦ ﺁﯾﻪ ﻫﺎ، ﺁﯾﻪ ﻫﺎﯼ ﮐﺘﺎﺏ مبین؛ یعنی ﺭﻭﺷﻦ هستند و ﻣﺮﺩﻡ ﻣﯽ ﻓﻬﻤﻨﺪ.
ﯾﻌﻨﯽ ﺷﻤﺎ ﻫﻤﯿﻦ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺮﺁن را هم که ﻧﮕﺎﻩ ﮐﻨﯽ، ﻫﺮ ﮐﺴﯽ ﺑﻪ ﺍﻧﺪﺍﺯﻩ ﻓﻬﻤﺶ و ﺑﻌﻀﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮ یا ﺑﻌﻀﯽ ﮐﻤﺘﺮ آن را می فهمند. آیات ﻗﺮﺁﻥ ﮔﺮﻩ ﻧﺪﺍﺭد و ﻓﮑﺮ و دل و جان ﻣﺎ ﺭﺍ ﺭﻭﺷﻦ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ.
آیه 2؛ ﺧﺪﺍ ﻣﯽ ﻓﺮﻣﺎﯾﺪ: «ﺍﯾﻦ ﮐﺘﺎﺏ ﺭﺍ ﺑﻪ ﺯﺑﺎﻥ ﻋﺮﺑﯽ ﻧﺎﺯﻝ ﮐﺮﺩﯾﻢ. شاید شما درک کنید و بیندیشید.»
چرا قرآن به زبان عربی است؟
به علت اینکه ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺍﯼ ﮐﻪ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﺧﺪﺍ در آن وجود داشته، زبانشان عربی بوده است. به همین علت خداوند ﺻﻼﺡ ﺩﺍﻧﺴﺘﻪ که قرآن را به زبان عربی بفرستد.
ﺑﻌﻀﯽ ﺍﺯ ﻣﻔﺴﺮﯾﻦ گفته اند که زبان ﻋﺮﺑﯽ ﻓﺼﯿﺢ است؛ ﯾﻌﻨﯽ یک ﺯﺑﺎن ﺧﯿﻠﯽ زیباست.
ﺁﯾﻪ ﯼ 3: ﻣﺎ ﮐﻪ ﺧﺪﺍ ﻫﺴﺘﯿﻢ، ﺑﺮﺍﯼ ﺷﻤﺎ ﺁﺩﻣﯿﺎﻥ، ﺷﯿﺮﯾﻦ ﺗﺮﯾﻦ و ﻧﯿﮑﻮﺗﺮﯾﻦ ﻗﺼﻪ ﻫﺎ ﺭا ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽ ﮐﻨﯿﻢ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻗﻠﺐ پیامبر (ص) وحی کردیم. ﺍﯼ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ؛ ﻗﺒﻞ ﺍﺯ ﺍﯾﻨﮑﻪ ﻣﺎ ﺍﯾﻦ ﻗﺼﻪ ﺭﺍ ﺑﻔﺮﺳﺘﯿﻢ، ﺗﻮ ﺑﻠﺪ ﻧﺒﻮﺩﯼ و ﺍﻃﻼﻉ ﻧﺪﺍﺷﺘﯽ؛ ﻣﺎ ﺍﯾﻦ ﻗﺼﻪ ﺭا ﺑﺮﺍی تو ﺗﻌﺮﯾﻒ ﮐﺮﺩﯾﻢ.
ﺍﻟﺒﺘﻪ ﺳﻮﺭﻩ ﯾﻮﺳﻒ ﺩﺭ ﺗﻮﺭﺍﺕ و انجیل هم آمده اﺴﺖ؛ ﺍﻣﺎ مسائلی ﮐﻪ ﻗﺮﺁﻥ ﮔﻔﺘﻪ، در آن ﮐﺘﺎب ها ﻧﯿﺴﺖ.
در ﺩﻧﯿﺎ ﻗﺼﻪ ﺯﯾﺎﺩ است؛ ﺍﻣﺎ ﻗﺼﻪ ﻫﺎﯼ ﺧﺪﺍ ﺑﺎ ﻫﻤﻪ ﻗﺼﻪ ﻫﺎ ﻓﺮﻕ ﺩﺍﺭد. ﻓﺮﻕ ﻗﺼﻪ ﻫﺎﯼ ﺧﺪﺍ ﺑﺎ ﺑﻘﯿﻪ ﻗﺼﻪ ﻫﺎ ﺍین است که ﻗﺼﻪ ﻫﺎﯼ ﺧﺪﺍ حقیقی است؛ اما ﻗﺼﻪ ﻫﺎﯼ ﺩﯾﮕﺮﺍﻥ تخیلی است.
ﻗﺼﻪ ﻫﺎﯼ ﺧﺪﺍ به انسان ﺩﺭﺱ می دهد و ﺳﺮﮔﺬﺷﺖ ﺁﺩﻡ ﻫﺎﯾﯽ ﻣﺜﻞ ﻣﺎ را بیان می کند.
ﺭﻫﺒﺮ ﺷﻬﯿﺪ ﻣﺎ (ره) ﺧﺎﻃﺮﺍﺕ ﺧﻮﺩشان ﺭا ﺑﻪ ﺯﺑﺎﻥ ﻋﺮﺑﯽ نوشته و این کتاب ﭼﺎﭖ ﺷﺪﻩ است که ﺑﻌﺪ ﺍﺯ ﺷﻬﺎﺩتشان ﺑﻪ ﺯﺑﺎﻥ ﻓﺎﺭﺳﯽ هم ترجمه شد.
نام ﮐﺘﺎﺏ «ﺧﻮﻥ ﺩﻟﯽ ﮐﻪ ﻟﻌﻞ ﺷﺪ» می باشد. اوایل ﮐﺘﺎﺏ ﺍﺯ ﻣﺎﺩﺭشان ﺗﻌﺮﯾﻒ ﮐﺮﺩﻩ اند که ﻣﯽ گوید: «ﻣﺎﺩﺭ ﻣﻦ ﯾﮑﯽ ﺍﺯ ﮐﺎﺭﻫﺎﯼ ﻣﻬﻤﯽ ﮐﻪ ﺑﺮﺍﯼ ﺑﭽﻪ ﻫﺎیش انجام می داد، این بود که ﻗﺼﻪ ﻫﺎﯼ ﻗﺮﺁﻥ ﺭﺍ ﺑﺎ ﺯﺑﺎﻥ ﺷﯿﺮﯾﻦ ﺑﺮﺍﯼ ﺑﭽﻪ ﻫﺎیش ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽ ﮐﺮﺩ.»
در ﻗﺼﻪ ﻫﺎﯼ ﻗﺮﺁﻥ، ﻗﺼﻪ ﮔﻮ ﺧﺪﺍ و ﺁﻭﺭﻧﺪﻩ ﺟﺒﺮﺋﯿﻞ و ﺩﺭﯾﺎﻓﺖ ﮐﻨﻨﺪﻩ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮﺍﺳﻼﻡ است و ما ﻣﺨﺎﻃﺐ آنها هستیم.
ﺍﯼ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ؛ ﺩﺭ ﺑﯿﻦ ﻗﺼﻪ ﻫﺎ ﺷﯿﺮﯾﻦ ﺗﺮین ﻭ ﻧﯿﮑﻮ ﺗﺮین ﻭ ﺯﯾﺒﺎﺗﺮﯾﻨﺶ سوره یوسف است. ممکن است ﺑﻌﻀﯽ ﺑﻪ ﺍﺷﺘﺒﺎﻩ ﻓﮑﺮ کنند که ﻗﺼﻪ ﺣﻀﺮﺕ ﯾﻮﺳﻒ علیه السلام، یک ﻗﺼﻪ عشقی است؛ ولی در این سوره ﻣﺴﺎﺋﻞ ﺧﺎﻧﻮﺍﺩﻩ و ﻣﺴﺎﺋﻞ ﺳﯿﺎﺳﯽ وﺍﺟﺘﻤﺎﻋﯽ مطرح شده است.
