(1389-1300ش)، فقیه، محقق و استاد برجستۀ دانشگاه تهران.
زندگی و زمانه
ابوالقاسم گرجی، فروردین 1300ش در تهران به دنیا آمد. سال 1313ش تحصیلات حوزوی را در حوزه علمیه تهران آغاز کرد. فلسفه را نزد آیة اللّه میرزا محمّدعلی شاهآبادی و آیة اللّه شیخ ابراهیم امامزاده زیدی، و فقه و اصول را نزد آیة اللّه شیخ محمّدرضا تنکابنی فراگرفت. در مدت تحصیل در تهران، تدریس ادبیات عرب، منطق و کتب مقدماتی فقه و اصول را آغاز کرد. چند ماهی نیز به قم رفت و از آیة اللّه العظمی آقا حسین بروجردی درس آموخت.
حدود سال 1322ش عازم نجف اشرف شد. در نجف نیز تنها به تحصیل بسنده نکرد و به تدریس کتابهای رسائل، مکاسب و کفایه همت گماشت. با درگذشت آیة اللّه العظمی سیّد ابوالحسن اصفهانی در سال 1325ش، معیشت طلاب از جمله گرجی با تنگنا روبهرو شد و مجبور شد پس از گرفتن اجازۀ اجتهاد از برخی مراجع بزرگ به تهران بازگردد.
خدمات و افتخارات
استاد گرجی در آغاز ورود به تهران به تدریس دروس سطح و خارج پرداخت اما به دلیل تنگی معیشت به استخدام آموزش و پرورش درآمد. سال 1335ش موفق به اخذ مدرک کارشناسی فقه و مبانی حقوق از دانشگاه تهران شد و در زمره اساتید دانشگاه درآمد. در این دوران به دلیل شرایط حضور در دانشگاه، کمکم لباس روحانیت را کنار گذاشت. سال 1342ش مدرک دکتری در رشته فلسفه و حکمت را گرفت و در همین رشته، سالها عضو هیئت علمی دانشگاه تهران بود. سال 1361ش به عنوان رئیس دانشگاه تهران خدمت کرد.
بارها از سوی مراکز مختلف دانشگاهی و علمی و فرهنگی به عنوان استاد ممتاز، نمونه و نخبه شناخته شد و سال 1381ش به عنوان چهره ماندگار معرفی شد. انجمن آثار و مفاخر فرهنگی کشور به پاس سالها خدمات علمی و فرهنگی وی، طی برگزاری مراسم بزرگداشتی در 1389ش او را به عنوان یکی از مفاخر ایران معرفی کرد.
برخی آثار مکتوب استاد گرجی عبارتاند از: تصحیح الذریعة الی اصول الشریعة (از مهمترین تألیفات سیّد مرتضی)، تحقیق و تعلیق مسائل هامّة من مسائل الخلاف، تصحیح تفسیر جوامع الجامع، ترجمه و تلخیص کتاب العدّة فی اصول الفقه، مقالات حقوقی، علم اصول و نقش آن در میان علوم دیگر، تاریخ فقه و فقها، عموم عقود و ایقاعات، آیات الاحکام، کلیات حقوق اسلامی.
از او حدود هشتاد مقاله در نشریات مختلف به چاپ رسیده است.
درگذشت
دکتر گرجی در اسفند سال ۱۳۸۹ش در ۸۹ سالگی درگذشت و در حرم حضرت عبدالعظیم حسنی، صحن مصلّی به خاک سپرده شد. مقام معظّم رهبری آیة اللّه خامنهای به این مناسبت پیام زیر را صادر کرد:
بسم اللّه الرحمن الرحیم
درگذشت عالِم فرزانه مرحوم آقای دکتر ابوالقاسم گرجی ـ رحمة اللّه علیه ـ را به خاندان محترم و جامعۀ علمی کشور و دوستان و شاگردان و علاقمندان به ایشان تسلیت عرض میکنم. آن مرحوم در طول سالیان دراز، خدمات علمی شایستهای را در دانشگاههای کشور و نیز در بنیاد دائرة المعارف اسلامی که خود عضو هیأت امناء آن بودند، به انجام رساندند. از خداوند متعال رحمت و غفران الهی را برای ایشان مسئلت میکنم.
سیّد علی خامنهای
10 اسفند 1389
منابع: چهرههای ماندگار: دکتر ابوالقاسم گرجی، محمود اسعدی، نشر روزگار و جهان فرهنگ، 1385ش؛ زندگینامه و خدمات علمی و فرهنگی دکتر ابوالقاسم گرجی، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1391ش؛ فصلنامه نامه فرهنگستان علوم، ش۵، ۱۳۷۶ش؛ مجله حوزه، ش۳۶، بهمن و اسفند ۱۳۶۸ش؛ مجله کیهان فرهنگی، ش۱۲، اسفند ۱۳۶۳ش، و ش290 و 291، بهمن و اسفند 1389ش؛ وبسایت مقام معظم رهبری: https://farsi.khamenei.ir/
