(1358-1283ش)، پژوهشگر و حدیثشناس.
زندگی و زمانه
دکتر سید جلالالدین حسینی ارموی، مشهور به «محدّث اُرمَوی»، فرزند قاسم سال 1283ش در ارومیه دیده به جهان گشود. پس از اتمام تحصیلات مقدماتی و فراگرفتن ادبیات فارسی، به فراگیری ادبیات عربی و علوم اسلامی (فقه، اصول، منطق، فلسفه، حدیث و رجال) در ارومیه رو آورد. سپس برای بهرهگیری از حوزه علوم اسلامی مشهد به آنجا مسافرت کرد. چهار سال از حوزه پر فیض مشهد بهره برد، تا اینکه پس از واقعه کشف حجاب و واقعه مسجد گوهرشاد، به تهران مهاجرت کرد.
سال 1342ش از رسالۀ دکتری خود که تحقیق و تصحیح فهرست منتجبالدین رازی بود، دفاع کرد و به اخذ درجۀ دکترا در رشتۀ ادبیات عرب نائل شد.
خدمات و افتخارات
محدّث ارموی، برای رشد و بالندگی فرهنگی جامعه، تمام توان و نهایت تلاش خود را به کار برد. او حاصل تلاشهای طاقتفرسای علمی و تحقیقی خود را در اختیار جامعۀ علمی قرار میداد که باید اذعان نمود در این راه، موفّق بوده است. آیة اللّه العظمی حاج سید محمد هادی میلانی در مدح وی مینویسد:
«جناب مستطاب فاضل محقّق و علاّمه متتبّع آقای میر جلالالدین ارموی محدّث ـ دامت ایّامه ـ از مفاخر عالم تشیع و ذخائر این عصر میباشند که همواره آثار گرانبها، نتیجۀ تتبّع سالهای متمادی را در دسترس قرار میدهند و در تصحیح و تعلیق و نشر کتب ذیقیمت و بسیار سودمند، سعی بلیغ مبذول میدارند.» (برگرفته از تقریظ آیة اللّه العظمی میلانی بر تفسیر گازر)
محدّث علاوه بر نوشتههای علمی، خدمات اجتماعی فراوان نیز انجام داده که در ذیل به برخی از آنها اشاره میشود:
سال 1318ش در تهران به استخدام وزارت فرهنگ درآمد و به تدریس در دبیرستان مشغول شد، و همزمان مدیریت قسمت کتابهای خطّی کتابخانه ملّی را برعهده داشت، و سپس به دانشگاه منتقل شد و در 1335ش به سِمت دبیری دانشکده معقول و منقول منصوب شد. محدّث سی سال (هفده سال در آموزش و پرورش و سیزده سال در دانشگاه) تدریس داشت.
آثار
ارموی در موضوعات گوناگون دینی (تفسیر، حدیث، کلام، تاریخ، رجال و...) آثاری ارزشمند، به صورت تألیف یا ترجمه یا تصحیح، از خود بر جای گذاشت. تألیفات او عبارت است از: عشق و محبّت، ایمان و رجعت (4 ج، در رد کتاب اسلام و رجعت)، کشف الکربة فی شرح دعاء الندبة، ذیل میزان الملل علیبخش میرزا قاجار، فیض الإله فی ترجمة القاضی نوراللّه.
برخی آثار تصحیحی او عبارت است از: المحاسن تألیف ابوجعفر احمد بَرْقی، رجال ابیداوود، رجال البرقی، کتاب نقض تألیف عبدالجلیل قزوینی رازی، فهرست منتجبالدین رازی، شرح فارسی شهاب الاخبار، شرح فارسی مصباح الشریعه، الرسالة العلیة فی الاحادیث النبویه نوشته ملاحسین واعظ کاشفی، شرح غُرَر الحِکَم و دُرَر الکَلِم از آقا جمال خوانساری، شرح صد کلمه امیرالمؤمنین(ع) از عبدالوهاب، مطلوب کل طالب من کلام علی بن ابی طالب(ع) تألیف رشیدالدین وطواط، توضیح الاشتباه والاشکال از سارَوی، و رسالة فی معرفة الصحابة تألیف شیخ حرّ عاملی.
درگذشت
محدّث ارموی در آبان سال 1358ش بر اثر سکته قلبی درگذشت و در آستان حضرت عبدالعظیم، رواق بینالحرمین آرام گرفت.
منبع: «دکتر سید جلالالدین محدّث ارموی»، علی صدرایی خویی، فصلنامه علوم حدیث، ش۱۳، پاییز ۱۳۷۸، ص۱۲۷-۱۴۲.
