جلسه صد و بیست و هفتم تفسیر قرآن کریم (1405/2/31)

rate

۱۴۰۵/۰۴/۰۸0 دیدگاه3 مشاهده

بسم الله الرّحمن الرّحیم
تفسیر آیات 9 به بعد سوره احزاب
تفسیر قرآن در این چند هفته در مورد آیات جنگ بود. تقریبا چهارصد آیه در قرآن درباره ی جنگ است. ما در شب های جمعه قبل، تفسیر جنگ بدر را از سوره انفال و جنگ احد را از سوره آل عمران بیان کردیم و امشب در مورد جنگ احزاب، دشوارترین جنگ در زمان پیامبر(ص) و تفسیر سوره ی احزاب از آیه نه تا هفده آیه را بیان می کنیم.
ابتداءً قصه جنگ:
جنگ از کجا شروع شد؟ متأسفانه شعله این جنگ را یهودیان برافروخته اند. جمعی از سران یهود از مدینه به مکه آمدند و با سران مشرکین جلسه گذاشتند و آنها را تحریک کردند که به مدینه حمله کنید و پیامبر(ص) و مسلمانان را بکشید و آنها را ریشه کن کنید و شهر را غارت کنید. یهود آتش بیار جنگ احزاب است و بعد هم به مشرکین گفتند: «ما تا آخرین نفس در کنار شما هستیم.»
مشرکین گفتند: «مسلمانان خیلی قوی هستند. با اینکه اسلحه زیادی ندارند، اما روحیه خوبی داشته و به خدا اعتقاد دارند. ما حاضر نیستیم با آنان جنگ کنیم.» یهودیان گفتند: «ما جمعیت جمع می کنیم.»
آنها به قبایل اطراف که نقش احزاب را داشتند، رفته و آنها را تحریک کردند و برای جنگ با مسلمانان آماده کردند. تقریبا ده هزار نفر آماده شدند که از مکه به سوی مدینه حرکت کنند.
در جنگ بدر جمعیت مشرکین هزار نفر بود و مسلمانان تقریبا سیصد نفر بودند. در جنگ احد جمعیت مشرکین پنج هزار نفر و لشکر اسلام هفتصد نفر بودند. در این جنگ مشرکین ده هزار نفر و مسلمانان سه هزار نفر بودند .
پیامبر (ص) اطلاع پیدا کرد که ده هزار نفر از مکه به سمت مدینه حرکت کرده اند و پشتیبان های آنها هم در مدینه، یهودیان کینه توز و منافقین بودند؛ یعنی مسلمانانی که هم عوامل نفوذی داخلشان بود و هم دشمن خارجی داشتند. فاصله بین مکه تا مدینه تقریبا چهارصد کیلومتراست. تا زمان رسیدن این لشکر به مدینه پانزده روز زمان می برد. پیامبر(ص) با لشکریانش مشورت کرد که چه کنیم و سلمان فارسی که افتخار ما ایرانی ها است، گفت: «یا رسول الله؛ ما در ایران یک تجربه ای داریم که عرب ها ندارند و آن تجربه این است که وقتی لشکر دشمن پرجمعیت و لشکر ما کم جمعیت بود، خندق می کندیم؛ اگر در تابستان بود، خندق را پر از آب می کردیم و روی آن علف می ریختیم و اگر زمستان بود، همان گودال مانع از نفوذ دشمن می شد.»
پیغمبر (ص) این طرح را پسندید و فرمود: «خندق حفر کنید.»
خندق یعنی کانالی که از نظر عمق و از نظر عرض به اندازه ای باشد که اسب جنگی نتواند از روی آن بپرد.
طول این کانال چقدر بود؟ حضرت آیت الله العظمی سبحانی، در کتاب فروغ ابدیت نوشته اند که طول خندق پنج و نیم کیلومتر بوده است.
مسلمانان سه هزار نفر بودند. تقسیم کار کردند تا خندق را بکنند. همه رزمندگان به همراه پیامبر(ص) برای حفر خندق کمک می کردند؛ بعضی از قسمت ها نرم و بعضی از قسمت ها سخت بود. عده ای از رزمندگان نزد پیامبر(ص) آمدند و گفتند: «یا رسول الله؛ قسمتی که سهم ما شده، خیلی سخت است.» پیغمبر(ص) فرمود: «خودم می آیم.» پیغمبر(ص) تشریف آوردند و کلنگ را به دست گرفتند و محکم چند ضربه زدند. جرقه هایی می زد و نوری پرتو می افکند. صدای الله اکبر پیغمبر(ص) بلند شد و رزمندگان هم الله اکبر گفتند. پیامبر(ص) دوباره کلنگی زدند و دوباره جرقه ای جهید و دوباره فریاد الله اکبر پیغمبر(ص) و رزمندگان بلند شد و برای سومین بار پیغمبر(ص) کلنگ زد و دوباره جرقه ای جهید و همگی الله اکبر گفتند. کسانی که کار می کردند، دست از کار کشیدند و گفتند:«یا رسول الله؛ خبری شده که شما الله اکبر می گویید؟» پیامبر(ص) فرمود: «بله؛ در جرقه اول، جبرائیل از آسمان نازل شد و الله اکبر اولی که من گفتم، بدین دلیل بود که جبرائیل تصاویری از کاخ های پادشاه ایران را به من نشان داد و بشارت داد به زودی امت تو کشور ایران را فتح خواهند کرد. درجرقه ی دوم بشارت داد که به زودی امت تو کاخ ها و سرزمین رومیان؛ یعنی اروپای امروزی را خواهند گرفت و در جرقه سوم، بشارت داد که به زودی امت تو کاخ های مصریان را فتح خواهند کرد.»
وقتی این خبر بین مسلمانان پخش شد، مسلمانان جان تازه ای گرفتند و امیدوار شدند، اما منافقین شروع به مسخره کردن مسلمانان نمودند. پیامبر(ص) چند سال بعد که هنوز در این دنیا بود، سفیری به سوی روم فرستاد و وقتی سفیر پیامبر(ص) وارد قصر امپراطور روم شد، امپراتور روم گفت: «پیامبرتان را برای من توصیف کن» و او هم پیامبر(ص) را توصیف کرد. امپراطور روم گفت: «درست است و نام پیغمبر شما را در کتاب های دینی مان خوانده ام و من هم حاضرم که مسلمان شوم، ولی می ترسم اگرعلنی بگویم، منصب قیصری را از من بگیرند» و برای عرض ارادت، هدایایی برای پیامبر(ص) اسلام فرستاد.
آیه 9: ای مسلمانان؛ لطف خدا را بر خودتان یاد کنید و فراموش نکنید آن زمانی که احزاب با لشگریان بسیار آمدند، طوفان را فرستادیم؛ لشکریانی که شما نمی دیدید؛ (یعنی فرشته هایی که شما نمی دیدید، ولی خداوند می دید شما چه می کنید.)
معنایش این است که وقتی جنگ تمام شد، نباید فراموش کنید که جنگ تمام شد؛ بلکه باید آن را برای فرزندانمان هم تعریف کنیم.
امام زین العابدین علیه السلام فرمود: «پدرم حسین بن علی علیه السلام، از کودکی به فرزندانش نماز یاد می داد و داستان جنگ های پیغمبر(ص) را برای آنها بیان می کرد.»
آیه 10: فراموش نکنید آن زمانی را که دشمنان از شمال و جنوب شهر، وارد مدینه شدند و شهر را محاصره کردند و وقتی وحشت همه جا را گرفته بود، چشمان شما خیره شده بود و جانتان به لب رسیده بود. بعضی از آنهایی که ایمانشان ضعیف بود، به خدا بدگمان شده بودند.
آیه 11: اینجا بود که مسلمانان امتحان شدند و تکان سختی خوردند.
از محاصره شهرتقریبا سی روز گذشته بود تا بالاخره پنج نفر از پهلوانان مشرکین توانستند از این کانال عبور کنند. ابتدا چند نفر از آنها می خواستند عبور کنند که به داخل کانال افتادند و مسلمانان به آنها خندیدند و الله اکبر گفتند، ولی پنج نفر از ایشان توانستند عبور کنند که قوی ترین آن پنج نفر، عمر بن عبدود بود که سوار بر اسب بود و همه مردم او را می شناختند که این آدم سابقه اش چیست. او شمشیرش را دور سرش می چرخاند و مسلمانان را مسخره می کرد و می گفت: «چه کسی می خواهد او را اول به بهشت بفرستم؟» یعنی بهشت را مسخره می کرد. سکوتی بر لشکر اسلام حاکم شده بود و کسی جرأت نمی کرد پیش قدم شود. پیغمبر(ص) فرمود: «آیا کسی حاضر است با این قهرمان پهلوان بجنگد؟» امیر مؤمنان علی علیه السلام دست بلند کرد، ولی پیامبر(ص) قبول نکرد و باز پیغمبر(ص) سه بار فراخوان داد و به جز علی علیه السلام کسی داوطلب نشد و آن روز در جنگ، پیامبر(ص) عمامه ی مشکی به سرش بسته بود. علی علیه السلام را صدا زد و عمامه خود را بر سر حضرت علی علیه السلام گذاشت و شمشیر خود را که ذوالفقار بود، به دست ایشان داد، اما ایشان اسب نداشت. پیامبر(ص) فرمود: «علی جان؛ به جنگ عمر بن عبدود برو.»
حضرت به سمت عمر بن عبدود رفت. در این هنگام پیغمبر(ص) فرمود: «امروز تمام ایمان در مقابل تمام کفر قرار گرفته است.» رسم آن زمان این بود که اول جنگ تن به تن انجام می شد و بعد جنگ جمعی رخ می داد. رسم بود قبل از اینکه جنگ تن به تن شروع بشود، دو سه کلمه باهم حرف می زدند. امیر مؤمنان حضرت علی علیه السلام پیاده و عمر بن عبدود سوار بر اسب بود. حضرت علی علیه السلام سه جمله به عمر بن عبدود گفت که در آن سه پیشنهاد بود:
پیشنهاد اول: پیشنهاد می کنم که مسلمان شوی. عمرو گفت: «ابدا ابدا»
پیشنهاد دوم: از جنگیدن با من منصرف شو. گفت: «ابدا؛ این برای من ننگ است. ده هزار نفر منتظر نتیجه ی جنگ هستند.»
پیشنهاد سوم: از اسب پیاده شو تا با هم بجنگیم. گفت: «این را قبول می کنم.»
از اسب پیاده شد و این دو پهلوان جنگ را آغاز کردند. امیر مؤمنان علیه السلام توانست کمر او را بگیرد و او را به زمین بزند و روی سینه او بنشیند. در این هنگاه او بر صورت حضرت علی علیه السلام آب دهان انداخت.
او خدو انداخت بر روی علی افتخار هر نبی و هر ولی
اما حضرت از روی سینه او بلند شد و آب دهان را پاک کرد و چند قدم راه رفت؛ برای اینکه این کار را فقط برای رضای خدا انجام داده باشد و از روی خشم نباشد و بعد سر او را از تنش جدا کرده و به سمت دشمن انداخت.
در این هنگام بود که فریاد الله اکبر رزمندگان بلند شد و قصه تمام شد. مشرکین وحشت زده یکی دو ساعت صبر کردند تا شب شد. پیامبر(ص) فرمود: «حالا یک نفر را می خواهم که برود و از لشگر دشمن برای من خبر بیاورد تا بدانیم تصمیم دشمن چیست.»
شخصی که قد کوتاهی داشت و نامش مقداد بن اسود بود، گفت: «من حاضر هستم.» پیغمبر(ص) فرمود: «ممکن است تو را بکشند.»
گفت: «هر اتفاقی بیفتد، من می روم و برای شما خبر می آورم.»
مقداد بن اسود خیلی قد کوتاهی داشت، به طوری که وقتی رزمندگان می نشستند و او می ایستاد، قدش به اندازه نشسته ها بود. او خودش را به گروه فرماندهان رساند و دید ابوسفیان با فرماندهان مشورت می کند که چه کاری انجام دهیم. بعد از مشورت تصمیم گرفتند تا عقب نشینی کنند و به سمت مکه برگردند. ناگهان ابوسفیان گفت: «نکند میان ما عامل نفوذی باشد و این خبر را به گوش مسلمانان برساند.» مقداد هم گفت: «برای اینکه عامل نفوذی در بین ما مشخص شود، هر کس اسم بغل دستی خود را بپرسد تا عامل نفوذی مشخص شود.» مقداد هم زرنگی کرد و نام نفر کناری خود را پرسید و بعد هم فرار کرد و نزد پیغمبر(ص) آمد و بشارت داد که: «یا رسول الله؛ مشرکین نیمه شب می خواهند فرار کنند.»
اسم جنگ، احزاب بود ودشوارترین جنگ بوده است، ولی از دو طرف کمتر از بیست نفر کشته شد. درهفته آینده خواهیم گفت که در این جنگ، منافقین و ضعیف الایمان ها و مؤمنین قوی الایمان چه کار کردند.