جلسه صد و بیست و ششم تفسیر قرآن کریم (1405/2/24)

rate

۱۴۰۵/۰۴/۰۸0 دیدگاه4 مشاهده

بسم الله الرّحمن الرّحیم
تفسیر آیاتی از سوره آل عمران
حدود چهارصد آیه در قرآن درباره جنگ داریم؛ آیاتی از سوره آل عمران که سرگذشت جنگ احد و درس هایی برای امروز ما دارد در سوره آل عمران آمده و آیات 157 و 158 درباره شهدا است. خبر شهادت شهدا همه را سوگوار کرد. چقدر پیغمبر (ص) گریه کرد و مراسم گرفتند؛ اما ضد انقلاب سوء استفاده می کردند و می گفتند: «اینها حیف شدند؛ اینها حیف شدند؛ ای کاش در کنار ما می ماندند و به مانند ما رزق و روزی می خوردند.» هرگاه سفره ای پهن می شد می گفتند: «جایشان خالی است تا از این غذا بخورند.» آیات درباره این مطلب است.
آیه 157: مسلمانان؛ اگر در راه خدا کشته شدید یا اینکه در مسیر جنگ حادثه ای برای شما پیش آمد و از دنیا رفتید، مغفرت و رحمت خدا از همه ی چیزهایی که در این دنیا جمع می کردید، بهتر است و حالا شهیدان کجا و ما کجا!
آیه 158: شهدا که مرده نیستند؛ آنان مهمان خدا هستند و جای آنها جای خوبی است. چرا تاسف می خورید؟
یکی از دلایل پیشرفت اسلام که آوازه اسلام خیلی زود به کشورهای دور دست رسید، همین شهدا بودند. ایثارگری ها و جانفشانی های آنها از روی صدق و صفا بود که هستی خود را در این راه از دست دادند. اما نکند که منافقین سمپاشی بکنند.
کسانی که در جنگ احد کوتاهی کرده بودند، اینها غصه می خوردند. بعد از جنگ احد نزد پیغمبر(ص) آمدند و گفتند: «یا رسول الله؛ ما را ببخش. ما کوتاهی کردیم. ما فرار کردیم؛ ولی خیلی زود برگشتیم. ما عذرخواهی می کنیم.» پیغمبر(ص) ما هم که خُلق محمدی دارد و جلوه ای از رحمت خدا در پیامبر (ص) است، آنان را بخشید و این آیه درباره بخشش پیامبر (ص) است.
آیه 159: ای پیامبر؛ چون جلوه ای از رحمت خدا در تو است؛ (یعنی تو با نرمی) رفتار کردی و اگر خشونت به خرج می دادی و اگر سنگدل بودی، اینان از دور تو پراکنده می شدند و دور پیغمبر(ص) بودن برای آنها نفعی نداشت؛ اما این اخلاق تو باعث شده بود که پروانه وار دور تو جمع شوند. برای آنها طلب آمرزش کن و به آنها احترام بگذار و با آنها مشورت کن. وقتی تصمیم گرفتی به خدا توکل کن و انجام بده که خدا توکل کنندگان را دوست دارد.
پیغمبر(ص) کاری کرد که لشکر اسلام از یک لشکر شکست خورده، دوباره جان گرفتند. آنها ناراحت بودند و افسردگی پیدا کرده بودند و خُلقشان تنگ بود و غصه می خوردند. خداوند به پیغمبر(ص) فرمود: «مقداری حق تو است. آنها را ببخش و مقداری که حق من خدا است، از من بخواه که آنها را ببخشم و بعد هم با ایشان مشورت کن.»
پیغمبر(ص) برای جنگ احد با اصحابش مشورت کرد، اما شکست خوردند. نباید فکر کنید که شکست آنها به خاطر مشورت بوده است. مشورت همیشه خوب است و چیز بدی نیست. علت شکست مسلمانان سه چیز بود:
اول: نافرمانی از امر رهبر؛ دوم: طمع به مال دنیا؛ سوم: پراکندگی در میدان نبرد و ترک پست کردن.
بعضی از اهل سنت می گویند که بر اساس این آیه، خداوند به پیغمبر(ص) فرموده که در کارهای مردم با مردم مشورت کن. وقتی که پیغمبر(ص) رحلت کرد یا به شهادت رسید، مسلمانان مشورت کردند و جانشین پیغمبر (ص) را تعیین کردند. این چه اشکالی دارد؟ درجواب، ما شیعیان، جوابی را که عالم بزرگ شیعه علامه امینی (ره) داده می دهیم و این است که خدا فرمود: «در کارهای مسلمانان با آنان مشورت کن؛ اما انتخاب جانشین پیغمبر(ص) کار خداست. چرا؟ ازآنجایی که خداوند وقتی ابراهیم خلیل علیه السلام را به امامت برگزید، حضرت ابراهیم علیه السلام از خدا خواست که پروردگارا؛ این امامت را در نسل من هم قرار بده. خداوند فرمود: انتخاب امام کار من خدا است نه کار مردم؛ لذا در غدیر خم افراد زیادی از پیغمبر(ص) پرسیدند که علی بن ابی طالب علیه السلام را شما معرفی کردید یا کار خدا و به دستور خدا بود؟ پیغمبر(ص) فرمود: دستور خدا است و من اختیاری ندارم. پیامبر(ص) درغدیر خم چند نفررا معرفی کرد؟ دوازده نفر؛ یعنی سرنوشت امت اسلامی تا روز قیامت با این افراد است و از این دوازده نفرهم درباره دو نفرشان خیلی توضیح داده است: یکی امام علی علیه السلام و دیگری امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف).»
بعد از واقعه کربلا عبدالله بن جعفر شوهر حضرت زینب سلام الله علیها که دو فرزندش در کربلا شهید شده بودند، در مدینه برای آنها مراسم عزاداری گرفته بود و مردم می آمدند و تسلیت می گفتند. اما چند نفر ضد انقلاب وقتی می خواستند وارد مجلس بشوند، در گوش عبدالله که پدر دو شهید بود می گفتند: «فرزندانت حیف شدند» وعبدالله بن جعفرهم عصبانی می شد و می گفت: «چرا سم پاشی می کنید؟ فرزندانم در راه خدا پرپرو شهید شدند و ما بی نصیب اینجا مانده ایم»؛ یعنی می خواستند تبلیغات بکنند که اینهایی که در کربلا کشته شده اند، بیهوده بوده است و حیف شده اند و این آیه در جواب آنان است.
آیه 169: ای پیامبر؛ هرگز گمان مبر که شهدا (کسانی که در راه خدا کشته شده اند) مرده اند؛ بلکه آنان زنده اند و نزد پروردگارشان روزی داده می شوند.
امام رضا علیه السلام از جدش امیرالمومنین علیه السلام نقل می کند که روزی امیرالمؤمنین علیه السلام خطبه می خواند و مردم را به جهاد دعوت می کرد. جوانی آمد و گفت: «یا علی؛ فضیلت جهادگران را برای من تعریف کنید.» امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود: «اتفاقا در راه بازگشت از جنگ (ذات السلاسل) به همراه پیغمبر(ص)، من از ایشان همین سؤال تو را پرسیدم. پیغمبر(ص) فرمود: اول: هنگامی که رزمندگان تصمیم می گیرند تا در میدان جنگ شرکت کنند، خداوند آزادی آنها را از آتش جهنم مقرر می کند و دوم: هنگامی که سلاح برمی دارند وآماده میدان می شوند، فرشتگان به آن ها افتخار می کنند و سوم: هنگامی که همسر و فرزندان و بستگانشان با آن ها خداحافظی می کنند، از گناهانشان پاک می شوند و از آن روز به بعد، این رزمندگان در برابر هر روز، پاداش عبادت هزار عابد به آنها داده می شود و هنگامی که با دشمن روبرو می شوند ؛ مردم جهان نمی توانند ثواب آنها را تصور کنند وهنگامی که می جنگند، فرشتگان بال و پر خود را اطراف آنها قرارمی دهند و از خدا می خواهند که آن ها را ثابت قدم بدارند و در این هنگام منادی ندا می دهد: بهشت زیر سایه شمشیرهاست و هنگامی که در خون خود می غلتند، حوریان بهشتی به استقبال آن ها می شتابند و بهشتی را که تا بحال نه چشمی دیده و نه گوشی شنیده و نه به فکر کسی می رسد، مژده می دهند.»
آیه 170: شهیدان که غصه ندارند؛ یعنی خوشحال هستنند و از آن چیزهایی که خدا از روی لطفش به آنها داده خوشحالی می کنند و نسبت به همرزمان خود که الآن زنده هستند، خوشحالند و در آن دنیا هم برای خودشان وهم برای همرزمانشان که در میدان هستند، خوشحالی می کنند و می دانند اگر همین ها هم از دنیا بروند، خوف و ترسی ندارند و می دانند که راه و کارشان درست است.
آیه 171: به خاطر نعمت های خدا و الطاف الهی خوشحال هستند و خداوند نه پاداش شهیدان و نه پاداش جهادگران را ضایع می کند.
چرا ضد انقلاب ها سمپاشی می کنند؟ خدا جواب می دهد:
بعد از جنگ احد خانواده های شهدا سوگواری می کردند و مجروحان را مداوا می کردند. مشرکین که نزدیکی های مکه بودند، قصد کردند که به مدینه برگردند تا بقیه مسلمانان را ریشه کن کنند. این خبر به پیغمبر(ص) رسید. پیغمبر(ص) هم دوباره با سرعت، لشکری جمع کرد و فرمود که تمام مجروحان احد باید در این جنگ باشند. لشکری با روحیه درست شد. یکی از نفرات این لشکر می گوید: «من و برادرم جا ماندیم. هر دو با مجروحیتی که داشتیم، حرکت کردیم تا خودمان را به لشکر اسلام برسانیم. ابوسفیان به سمت مدینه می آمد. از شخصی پرسید مدینه چه خبربود؟ فکر می کرد مسلمانان ترسیده اند.آن شخص گفت که لشکر پرجمعیتی به سمت شما می آیند و وقتی ابوسفیان این را شنید، ترسید و عقب نشینی کرد.» وقتی مسلمانان به سرزمینی به نام «حمراء الأسد» رسیدند، در آنجا جنگ نشد؛ ولی اسمش به خاطر رشادت مسلمانان گذاشته شد.
آیه 172: کسانی که جواب خدا و جواب پیغمبر(ص) را دادند. (پیغمبر (ص) دعوت کرد که یک جنگ دیگری پیش آمده است.) بعد از اینکه مجروحان عاشقانه به میدان آمدند، آنهایی که کار را درست انجام دادند و تقوا پیشه کردند، پاداش بزرگی در اختیارشان هست.
آیه 173: تبلیغات کرده بودند که مشرکین دارند می آیند. بترسید. چه کسانی این تبلیغات را می کردند؟ یهودیان و منافقین؛ اما لشکر اسلام به جای اینکه بترسد، ایمانشان زیاد می شد و می گفتند: «خدا برای ما کافی است و خدا نگهبان خوبی است.»
آیه 174: با لطف خدا به سلامت برگشتند وهیچ آسیبی هم به آنها نرسید. دشمن ترسید وعقب نشینی کرد. از رضایت خدا پیروی کردند و خداوند لطفش خیلی زیاد است.
آیه 175: شیطان هوادارانش را می ترساند. از دشمن نترسید و اگر ایمان دارید، از من خدا بترسید. این هم پایان جنگ احد است که به یک جنگ نیمه تمام با سربلندی و سرافرازی لشکراسلام ختم شد. هفته ی آینده درباره جنگ احزاب که خدا یک سوره به همین نام برای این جنگ در قرآن آورده است، خواهیم پرداخت.