جلسه صد و بیست و پنجم تفسیر قرآن کریم (1405/2/17)

rate

۱۴۰۵/۰۴/۰۸0 دیدگاه4 مشاهده

بسم الله الرّحمن الرّحیم
تفسیر آیات 149 الی 156 سوره آل عمران
در روزگار جنگ باید آیات جنگ را بخوانیم. گفتیم حدود 400 آیه در قرآن درباره جنگ آمده است. آیاتی از سوره آل عمران را خواندیم که گزارش جنگ احد را خود خدا بیان فرموده است و قصه از این قرار بود که پیامبر(ص) شنید که پنج هزار نفر از مشرکین مکه به سمت مدینه در حرکت هستند.
اصحابش را جمع کرد و با آنها مشورت کرد که چه کار کنیم؟ جوان ‌ترها که ابتکار و خلاقیت داشتند گفتند:«به سرزمین احد که یک جای کوهستانی برویم و بجنگیم.»
هزار نفر رزمنده آماده شده و روز جمعه حرکت کردند. بین راه 300 نفر از آن ‌ها که از منافقین بودند، منصرف شدند و همین جا یک ضربه زدند.
چرا این قصه را الآن می‌خوانیم؟ برای اینکه در همه روزگاران این تلخی‌ها و شیرینی‌ها و این پیروزی‌ها و شکست‌ها خواهد بود و آیندگان باید با چشم باز نگاه کنند.
لشکر اسلام که700 نفر بودند، در برابر 5000 نفر لشکر کفر صف آرائی کردند. پیامبر(ص) هم به آن 700 نفر وعده داد که در جنگ پیروز می‌شوید و این وعده را از آسمان دریافت کرده بود.
پیامبر (ص) در جای حساسی که در کوهستان بود، 50 نفر را در آنجا گماشت و به آنها خیلی سفارش کرد که ای برادران؛ اگر ما دشمن را تا مکه عقب راندیم، یا دشمن ما را تا مدینه عقب راند، شما از جایتان تکان نخورید و آنها هم چشم گفتند.
جنگ آغاز شد و با اینکه لشکر اسلام کم جمعیت بود، توانست به خاطر ایمان و روحیه بالا، مشرکین را به عقب رانده و تعدادی از آنها را از پای در آورد.
ولی متأسفانه آن 50 نفر که در بلندی بودند، هوس کردند تا در میدان غنائم جمع کنند. تفرقه پیش آمد و عده ای از فرمان پیامبر(ص) سرپیچی کرده به وسط میدان آمدند. از50 نفر، 7 نفرشان ماندند و 43 نفر از آنها برای جمع کردن غنائم به میدان آمدند و مشرکین هم هوشمندی به خرج دادند و با یک دسته 200 نفری به آنها حمله کردند و توانستند مسلمانان را محاصره کنند.
مسلمانان به جای اینکه ایستادگی کنند، فرار کردند و به مدینه عقب نشینی کردند. خانم ها از آنها پرسیدند که جنگ چه شد؟ وآنان گفتند: «پیغمبر(ص) کشته شده و رزمندگان اسلام شکست خوردند.» ولی خانم‌ها آنها را توبیخ کرده و گفتند: «پیغمبر(ص) کشته شده؛ اسلام که هست. شما چرا فرار کردید؟» و آنها را مجبور کردند تا به جبهه برگردند و فراری‌ها هم به جبهه برگشتند و از پیغمبر (ص) به خاطر کوتاهی کردن در جنگ و لطمه خوردن لشگر اسلام عذر خواهی کردند. خداوند هم به پیغمبر(ص) فرمود که عذرخواهی آنها را قبول کن و برای ایشان طلب استغفار کن. جنگ با شکست لشکر اسلام به پایان رسید.
پیامبر(ص) که بهترین نیروهایش را از دست داده بود، شهیدان را به خاک سپرد و در حالی که اشک می ریخت، به مدینه برگشت.
آیاتی که امشب می‌خواهیم بخوانیم، دارای نکته مهمی است که اگر بعد از جنگ پیروز شدیم، مغرور نشویم و اگر شکست خوردیم، مأیوس نشویم و قرآن به ما یاد می دهد که مسلمنان کاری نکنند که دشمن شاد شوند.
آیه 149: ای کسانی که ایمان آورده اید؛ اگر از کفار اطاعت کنید، آنان شما را به دوران جاهلیت بر می گردانند و سرانجام زیانکار خواهید شد.
درست است که شهید داده اید و شکست خورده اید، اما باید در عملیات و جنگ های بعدی پیروز شوید و اتفاقاً همین طور هم شد و در جنگ بعدی مسلمانان پیروز شدند. در این آیه به ما می فرماید: «سازش نکنیم که خطر انحراف و عقب گرد در کمین مسلمانان است.»
آیه 150: مولا و بهترین پشتیبان و یاور شما خدا است و او بهترین یاوران است.
در غروب روزی که جنگ احد اتفاق افتاد، ابوسفیان بالای کوه رفت و شعار می‌داد و مشرکین هم جواب می‌دادند: «زنده باد هُبل!»
«هُبَل» یکی از بت‌های بزرگ بود. همه جوابش را می‌دادند و پیغمبر(ص) فرمود: «خدا بزرگ است.»
ابوسفیان دوباره شعار داد: «ما عُزّی (یکی دیگر از بت ها) را داریم» و پیغمبر(ص) فرمود: «الله مولانا ولا مولی لکم»
از این خاطرات معلوم می شود که نباید مسلمانان در تبلیغات کم بیاورند.
آیه 151: مسلمانان؛ چرا خودتان را باختید؟ ما که خدا هستیم، ترس و وحشت را به زودی در دل مشرکین می‌اندازیم.
با اینکه جمعیتشان زیاد و سلاح هایشان بیش تر از شما است، ما می‌خواهیم به شما کمک کنیم. نترسید؛ مولای شما خداست و پشتیبان خوبی است. چرا آنان می‌ترسند؟ چون به خدا عقیده ندارند و برای خدا شریک قائل هستند.
بتی را می‌پرستند که برای پرستش آن دلیل ندارند و وقتی از ایشان می‌پرسیم که چرا سنگ می‌پرستید، می گویند: «چون پدران ما می‌پرستیدند.» منطق ندارند و می‌ترسند. اگر کسی اعتقاد داشته باشد، نمی‌ترسد و جایگاه مشرکین آتش است که جایگاه ظالمین و ستمگران بد جایی است.
ابوسفیان بالای کوه رفت و پیغمبر (ص) و مسلمانان را صدا زد و گفت: «هفتاد به هفتاد»؛ یعنی شما در بدر70 نفراز ما را کشتید و ما هم در این جنگ 70 نفر از شما را کشتیم. پیغمبر(ص) در جواب فرمود:«نه؛70 نفر شما در جهنم هستند و70 نفر ما در بهشت.»
آیه 152: خداوند به پیغمبر (ص) وعده داد و پیغمبر (ص) هم به رزمندگان وعده‌ داد که شما پیروز می شوید؛ ولی پیروز نشدند و منافقین در خانه‌ها مخفیانه می گفتند که این وعده دروغ است.
خدا وعده داده بود که شما را یاری می کند و به وعده اش عمل کرد و شما دشمنان را کشتید و خدا کمکتان کرد و این کمک و نصرت خدا بود، تا آن وقتی که آن استقامت قبلی را نداشتید و اختلاف بین شما افتاد و فرمان پیغمبر(ص) را نافرمانی کردید.
پس خدا به وعده اش عمل کرد؛ ولی مشکل از طرف خودتان بود و خدا شما را وعده خواهد داد و وعده خدا و پیغمبر(ص) محقق خواهد شد؛ ولی شما سه اشکال در کارتان است:
اول: سست شدید و به خانه برگشتید.
دوم: اتحاد و انسجامتان به هم خورد و چند تکه شدید.
سوم: از فرمان رهبر سرپیچی کردید.
اینها دلیل شکست در جنگ احد است. دو دسته شدید: یک دسته از شما به سراغ دنیا وغنائم رفتند و یک دسته هم شهادت و آخرت را انتخاب کردند و شما هم باید دشمن را تعقیب می‌کردید؛ ولی به سراغ غنائم رفتید و از قانون خدا سرپیچی کردید و خدا می‌خواهد شما را امتحان کند و شما در این آزمون مردود شدید و بعد از این کار خود پشیمان شدید و پیغمبر (ص) هم پذیرفت و خدا هم شما را بخشید.
آیه 153: (خدا رزمندگان اسلام را تنبیه می‌کند.) یاد کنید آن وقتی که فرار می‌کردید و از کوه بالا می‌رفتید و به هیچ کس توجه نداشتید و عقب را نگاه نمی‌کردید و فقط فکر جان خود بودید و پیغمبر(ص) هم شما را صدا می زد و از شما کمک می خواست و شما بی توجهی کردید و بعد هم فرار کردید و غصه روی غصه آمد و اندوه بعد از اندوه و این بود (که بهترین برادران تان کشته شدند و یکی از غصه هایتان این بود که دشمن شاد شدید و یک غصه تان این بود که بعضی از دوستانتان مجروح شدند.)
حمزه و مصعب شهید شدند. این به خاطر کوتاهی شما بود. می‌خواستید برای غنائم غصه بخورید و دیدید که اسلام چه شد و چه حوادثی برای شما پیش آمد و خدا نسبت به عملکرد شما با خبر است. از این آیه می‌آموزیم که نتیجه سستی و اختلاف و نافرمانی، فرار است و از آن می‌فهمیم که نقاط ضعف گذشته پختگی می آورد و باید بعد از آن بیدار باشیم و برای جنگ‌های بعدی تا روز قیامت مسلمانان اتحاد شان را از دست ندهند و از رهبر اطاعت کنند.
آیه 154: شام جنگ احد، مشرکین به سمت مکه رفتند و مسلمانان غصه دار و مضطرب و پریشان که شاید هر لحظه ممکن است مشرکین دوباره برگردند. خداوند در حقشان لطف کرد و خواب سبکی را بر آنها غالب کرد و بعد بیدار شدند و جان تازه ای گرفتند.عده‌ای که نمی ترسیدند، خوابشان برد و یک عده ‌هم که به فکر جانشان بودند، از ترس خوابشان نمی‌برد. شک کرده بودند و راجع به خدا مثل زمان جاهلیت فکر می‌کردند که واقعاً خدا هست؟
وظیفه مسلمانان این است که اگر در جنگ پیروز شدند، مغرور نشوند و اگر شکست خوردند، مأیوس نشوند. اینها کلیدهایی است که قرآن به ما یاد می دهد. عده ای از آنان که ایمانشان ضعیف بود، می‌گفتنند: «واقعا کاری از دست ما ساخته است؟» بگو:«کارها دست خداست.» بعضی ها ترسشان را پنهان می‌کردند. اینجا معلوم می‌شود که کدام در ایمان قوی‌ و کدام منافق و ضعیف هستند و می گفتند: «اگر ما قدرت داشتیم، کشته نمی شدیم.»
بگو:«اگر عمر کسی سر آمده باشد، حتی اگر در منزلش هم باشد، یا به مرگ طبیعی می ‌میرد و یا دشمن به خاطر ضعفشان به آنها حمله کرده و خانه‌هایشان را خراب می‌کند.
این آیه‌ای است که امام حسین علیه السلام در راه خواندند. به امام حسین علیه السلام گفتند: «شما را می‌کشند.» امام حسین علیه السلام این آیه را خوانده و فرمودند: «حالا که بنا است ما را بکشند، می رویم و مردانه می‌جنگیم. چرا با ذلت، دشمن به خانه های ما حمله کند و ما را بکشد؟»
خدا خواست اینهایی که در سینه شما هست (ترس وآرامش و امید)، آشکار کند تا کسانی که ناخالصی در دل‌هایشان است، بفهمند و پاک بشوند و خداوند به درون سینه‌ها آگاه است.
آیه 155: کسانی که در روز مبارزه در جنگ احد فرار کردند، شیطان آنها را بر اثر بعضی از گناهانی که مرتکب شده بودند، به لغزش انداخت و خداوند آنها را بخشید. خداوند آمرزنده و بردبار است.
آیه 156: ای مسلمانان؛ مثل کافران نباشید. کافرها چگونه اند؟ کافرها اینطورهستند که وقتی دوستشان به مسافرت رفته و در مسافرت مرده یا کشته شده است، می گویند:«اگر مسافرت نرفته بودی و نزد ما بودی، از دنیا نمی رفتی و یا کشته نمی شدی.» شما اینگونه سخنان را نگویید؛ تا خدا این حسرت را بر دل آنها (کافران) بگذارد. خداوند زنده می کند و می میراند (و زندگی و مرگ دست خداست) و خدا به آنچه انجام می دهید، بیناست.