جلسه صد و بیست و سوم تفسیر قرآن کریم (1405/2/3)

rate

۱۴۰۵/۰۴/۰۸0 دیدگاه3 مشاهده

بسم الله الرّحمن الرّحیم
تفسیر آیات 122 الی 127 سوره آل عمران
امام رضا علیه السلام فرمود: «دوای همه دردهای شما درقرآن است؛ قرآن مخصوص یک زمان نیست؛ مخصوص یک ملت نیست و تا برپایی قیامت این کتاب نسخه شفابخش مردمان است.»
ما الآن در روزگار جنگ زندگی می کنیم. آیات جنگ در قرآن تقریبا چهارصد آیه است. در دو هفته گذشته در مورد قصه اولین جنگ که جنگ بدر بود، برای شما صحبت کردیم و امشب جنگ دوم، جنگ احد را بیان می کنیم.
گزارش این جنگ ها را یک گزارشگر نداده، بلکه خود خدا بیان کرده است. مطالبی که درباره این جنگ بیان شده، امروز و در همه ی روزگاران به درد ما می خورد.
سال سوم هجرت است. سال سوم هجرت پیامبر(ص) مطلع شد که پنج هزار نظامی از مکه به قصد سرکوب کردن مسلمانان در راه مدینه هستند. سه هزار سواره و دو هزار پیاده لشکر مشرکین به فرماندهی ابوسفیان در حرکت بودند.
پیامبر (ص) نامه ای از عمویش عباس که هنوز مسلمان نشده بود و در مکه زندگی می کرد، ولی پیغمبر(ص) را دوست داشت، دریافت کرد که این خبر در آن بود. پیامبر(ص) اطمینان نکرد و چند عامل نفوذی را فرستاد تا بروند و خبر بیاورند که آیا خبر درست است یا خیر؟
این چند نفر هم رفتند و خبر آوردند که بله درست است. پیامبر(ص) اخلاقش این بود که مسائل جامعه را با اصحاب و نخبگان در میان می گذاشت و مشورت می کرد. آن روز هم با یارانش مشورت کرد که به نظر شما چه کنیم؟ پنج هزار نفر به جنگ ما می آیند.
یاران پیامبر (ص) دو نظر داشتند:
گروه اول: نظرشان این بود که در شهر بجنگیم. فایده اش این است که شهر خودمان را می شناسیم، ولی دشمن با این دقت نمی شناسد و اینکه اگر در شهر بجنگیم، ممکن است خانم ها و افراد مسن هم که نمی توانند از شهر خارج شوند نیز به ما کمک کنند.
گروه دوم: نظرشان این بود که به کوهستان خارج از شهر برویم و آنجا بجنگیم؛ به خاطر اینکه تا حالا اهالی مدینه با اینکه مسلمان نبودند، کسی جرأت نمی کرد به شهرشان تجاوز کند. این ننگ است و به غیرت آنها برمی خورد که ما جوان سلحشور داریم و نمی خواهیم دشمن ما را مسخره کند.
گروه جوانان و حضرت حمزه علیه السلام گروه دوم بودند و پیرها و منافقین گروه اول بودند و چون اکثریت می خواستند در بیرون شهر بجنگند، پیغمبر(ص) فرمود: «آماده باشید» و هزار نفر برای نبرد آماده شدند.
صبح روز جمعه با گروهی برای برپایی اردوگاه و اینکه کجا بجنگند،آماده شدند. پیغمبر(ص) مشخص کرد که موقعیت لشکرآنها و لشکر دشمن کجا باشد. برای اقامه نماز جمعه برگشتند تا نماز را در مسجد بخوانند و بعد از نماز فرمودند: «به خانه هایتان بروید و ناهار میل کنید و با خانم و خانواده ها خداحافظی کنید.»
عصر روز جمعه هزار نفر به همراه پیامبر (ص) به سمت منطقه احد حرکت کردند. پیغمبر(ص) هم این مسافت را پیاده آمدند.
پیامبر (ص) اول پرچم را مشخص کردند؛ یک پرچم برای مهاجرین و دو پرچم برای انصار؛ یعنی مردم مدینه، چون آنها هم دو قبیله بودند (اوس و خزرج) برای هر کدام یک پرچم بود. پیامبر (ص) خیلی به نظم اهمیت می دادند که دشمن ابهت لشکر را بفهمد.
نزدیکی منطقه احد یهودیان و منافقین به رهبری منافقین، عبدالله بن ابی را دیدند. او گفت: «یا رسول الله؛ اینها یهودی و هم پیمان ما هستند و ما اینها را برای کمک آورده ایم و عده ای هم دوستان من هستند.» سیصد نفر منافقین و یهودی ها بودند.
پیغمبر (ص) فرمود: «نه؛ من برای جنگ با مشرکین، از مشرکین استفاده نمی کنم واین را نمی پسندم.»
این سخن پیامبر(ص) هم به آن ها برخورد و آن سیصد نفر هم قهر کردند و به مدینه برگشتند. در این میان جوانی که در جنگ می خواست شرکت کند؛ به نام حنظله که شب عروسی اش بود، به پیامبر (ص) عرض کرد:«من چه کار کنم؟» پیغمبر (ص) فرمود: «من تو را می شناسم. تو بعد از اینکه عروسی تمام شد، برای سحر فردا به میدان بیا.»
حنظله پسر رهبر مشرکین است و می خواست با دختر رهبر منافقین ازدواج کند. داماد نیمه شب از خواب بیدار شد وعروس را بیدار کرد و گفت: «من خواب دیدم که بال در آورده ام و به آسمان پر کشیده ام.» عروس گفت: «معنی اش معلوم است که تو شهید می شوی.»
بعد حنظله هم همسایه ها را بیدار کرد و به آنها گفت:«این خانم من است و من هم دارم به جبهه می روم. اگر شهید شدم و این خانم باردار شد، حرف مفت درست نکنید. آن بچه ی من است» و حنظله هم بدون غسل، با همان حالت به میدان جنگ آمد و فردای همان روز جنگ شد و شمشیر زد و به شهادت رسید. پیغمبر(ص) هم در عصر و شامگاهان که می خواست شهدا را دفن کند، خیلی گریه کرد و فرمود: «این شهیدی است که فرشتگان او را غسل داده اند و حالا این خانم خبردار شد که شوهرش شهید شده است.»
همسر این شهید، به تنهایی در خانه نشست تا این بچه را به دنیا آورد و نام فرزندش را عبدالله گذاشت وعبدالله بن حنظله در زمان امام زین العابدین علیه السلام زمانی که به شهر مدینه حمله شد، به اتفاق هشت پسرش، هر نه نفر باهم شهید شدند.
جنگ احد آغاز شد. مشرکین پنج هزار نفر و مسلمانان هفتصد نفربودند. پیغمبر(ص) به پنجاه نفر از این هفتصد نفر فرمود:«این شکاف کوه جای خطرناکی است که دشمن ممکن است از اینجا به ما حمله کند. فرمانده شما پنجاه نفر عبدالله بن جبیر است. شما پنجاه نفر وظیفه دارید که این قسمت کوهستان را نگه دارید. اگر ما دشمن را تا مکه عقب راندیم (یعنی چهارصد کیلومتر)، شما از سرجایتان تکان نخورید؛ یا اگر دشمن ما را تا مدینه عقب راند، باز شما این مکان را ترک نکنید.»
ابوسفیان هم به دویست نفر به فرماندهی خالد بن ولید مأموریت داد واو به آن دویست نفر گفت: «این قسمت تنگه خیلی حساس است. سعی کنید این قسمت را بگیرید.»
جنگ آغاز شد. لشکر اسلام، «الله اکبر» می گفتند و لشکر ابوسفیان موسیقی استفاده می کردند و زنان و دختران را آورده بودند تا با وسایل موسیقی آنها ترانه بخوانند. جنگ آغاز و به مدد الهی لشکر اسلام پیروز شد و پیشروی کرده و ابوسفیان عقب نشینی کرد. ابوسفیان به خالد بن ولید گفت: «برو و ببین می توانی از این قسمت نفوذ کنی.»
خالد بن ولید هم با دویست نفر سراغ آن پنجاه نفر آمد و دید که اینها خیلی محکم هستند و نتوانست نفوذ کند. وقتی سپاه دشمن در حال فرار به سمت مکه بودند، ناگهان مسلمانان فکر کردند که کار تمام شده و به جای اینکه دشمن را به صورت کامل تعقیب کنند، به سراغ جمع کردن غنایم آمدند و همان طور که لشکر اسلام داشتند غنایم جمع می کردند، آن پنجاه نفر هم از بالای کوه این صحنه را تماشا می کردند و تقریبا چهل نفرشان تصمیم گرفتند تا آنجا را رها کنند و هرچه فرمانده تذکرداد و توصیه های پیغمبر(ص) را می گفت گوش نکردند و می گفتند: «جنگ تمام شده است. مگر نمی بینی که لشکریان به جمع کردن غنایم مشغولند.»
پس تنگه را رها کردند و دشمن هم فهمید و خالد بن ولید به همراه آن دویست نفر به آن منطقه حمله کردند و آن 10 نفر باقی مانده را کشتند و تنگه را تصرف کردند. ابوسفیان هم در جریان بود و لشکر کفار برگشتند و لشکر اسلام را دایره وار محاصره و به مسلمانان حمله کردند. عده ای ایستادگی و عده ای فرارکردند و به مدینه بازگشتند.
خانم ها به فراری ها گفتند: «چه خبر؟» فراری ها هم گفتند: «پیغمبر (ص) را کشتند.» خانم ها هم گفتند: «اگر پیغمبر(ص) را بکشند، خدا که هست؛ اسلام که هست؛ تو چرا فرار کردی؟» اینها خجالت کشیدند و برگشتند و در این بین هفتاد نفر از عزیزترین یاران پیغمبر(ص) کشته شدند و ابوسفیان هم وقتی شایعه قتل پیامبر(ص) را شنید؛ یعنی رهبر کشته شده است، خیالش راحت شد و به سمت مکه رفت.
قصه ادامه دارد و ادامه اش را هفته بعد می گوییم .
آیه 121 سوره آل عمران: ای پیامبر؛ یاد کن آن وقتی را که صبحگاه بود و از خانواده ات خداحافظی کردی و آمدی تا اردوگاه را انتخاب کنی که کجا بجنگیم و خداوند شنوا و داناست.
از این آیه این درس ها را می گیریم:
درس اول: روزهای حساس تاریخ که گذشته، نباید فراموش بشود. از کلمه ی اول «إذ» این را می فهمیم (یعنی یاد کن تا فراموش نشود.)
درس دوم: در آستانه جنگ باید از خانواده دل بکنیم. اینجا پیغمبر(ص) از خانواده اش دل کند. این عبارت «من أهلک» که صبحگاه از خانواده ات جدا شدی، این بچه های رزمنده وقتی از خانواده های شان جدا می شدند، روبوسی کرده و وصیت می کردند و از مادر و پدر التماس دعا می کردند.
درس سوم: برنامه ریزی های فنی و جغرافیایی و طبیعی وعملیات نظامی قبل از جنگ باید روشن باشد. پیغمبر (ص) قبل از جنگ مشخص کردند که ما کجا مستقر بشویم ودشمن کجا باشد و جمعیت ما چقدر است.
درس چهارم: فرماندهی جنگ و انتخاب پایگاه ها و مناطق دفاعی به عهده شخص رهبر است.
آیه 122سوره آل عمران: و به یاد آور زمانی را که دو تا طایفه از شما تصمیم گرفتند سستی نشان دهند (و می گفتند: «جمعیت و اسلحه های ما کم است و جمعیت دشمن هفت برابر ما است و پاهایشان داشت شل می شد که برگردیم؛) اما خدا فکر این ها را برگرداند (تا از تصمیم شان به عقب نشینی دست بردارند) و مؤمنان با ایمان باید تنها به خدا تکیه کنند.
از این آیه این درس ها را می آموزیم:
درس اول: خداوند از تصمیمات شما آگاه است.
درس دوم: همه ی کسانی که به جبهه می روند و جنگ می کنند یکسان نیستند. بعضی خیلی شجاعند و بعضی خیلی مؤمنند و بعضی خیلی سلحشورند. اینها با هم فرق می کنند.
امام صادق علیه السلام فرمود: «بعضی از مسلمانان ایمانشان درجه یک و بعضی درجه دو است. توقعی که از سلمان داریم، از ابوذر نداریم. این را مواظب باشیم؛ توقع ها و انتظاراتمان را تنظیم کنیم.
درس سوم: اگر انسان تحت ولایت خدا نباشد، سست می شود و اگر می خواهید محکم باشید تا روز آخر به خدا توکل کنید.
آیه 123 سوره آل عمران: خداوند شما را در جنگ بدر یاری کرد و با اینکه شما تعدادتان کم بود و آنها بسیار بودند، اما خدا کمک کرد. (شما تجربه دارید. سال گذشته هم شما اقلیت بودید و مشرکین اکثریت؛آنها صد اسب داشتند و شما چند اسب؛ اما پیروز شدید،) در حالی که شما نسبت به آنها ناتوان بودید. (خدا را در نظر بگیرید.) امید است سپاسگزار باشید
آیه 124 سوره آل عمران: ای پیغمبر؛ یاد کن آن وقتی که تو به مؤمنان گفتی که آیا (در جنگ بدر) برای شما کافی نیست (که شما سیصد نفر بودید و آنها هزارنفر) تا کمک از آسمان برسد و سه هزار فرشته نازل شده به شما کمک کنند؟
ای پیغمبر(ص) تو این را گفتی؟
آیه 125 سوره آل عمران: بله؛ اگر امروز هم مقاومت کنید و خدا را در نظر بگیرید هنگامی که دشمن به شما هجوم می آورد، این دفعه خدا پنج هزار فرشته نشاندار می فرستد.
خداوند در جنگ بدر سه هزار فرشته فرستاد و شما اگر با خدا باشید و مقاومت کنید، پنج هزار فرشته برای شما می فرستد. فرشته ها چه کار می کنند؟ دل شما را آرام می کنند و گام های شما را محکم می کنند.
آیه 126 سوره آل عمران: ولی اینها را خداوند فقط بشارت داده و برای اطمینان خاطر شما قرار داده و گرنه، پیروزی تنها از جانب خداوند توانای حکیم است.
آیه 127 سوره آل عمران: (این وعده را خدا به شما داده است. بین امداد های خدا، آمدن فرشته ها) برای این بود که گروهی از سران مشرکین که در جنگ، بعد از اینکه ابوجهل کشته شد، نابود و مأیوس بشوند.
و اراده خدا این است که دشمنان اسلام یا نابود یا مأیوس بشوند.