(1391-1305ش)، عالم مبارز، سیاستمدار و فعال فرهنگی.
زندگی و زمانه
شیخ محمّدباقر انواری معروف به محییالدین انواری، سال ۱۳۰۵ش در قم به دنیا آمد. پدرش آیة اللّه حاج شیخ زینالعابدین انواری، از شاگردان آیة اللّه حاج شیخ عبدالکریم حائری یزدی بود که سال ۱۳۱۰ش از جانب ایشان برای تبلیغ معارف اسلامی به همدان رفت و ازاینرو محمّدباقر در شهر همدان رشد کرد. او پس از گذراندن دروس ابتدایی به تحصیلات حوزوی رو آورد و مقدمات علوم دینی را نزد پدرش فراگرفت. سال ۱۳۲۲ش به حوزۀ علمیه آخوند همدان رفت و یک سال بعد، به شوق فراگیری معارف دین، به شهر مقدس قم عزیمت کرد. مشکلات طاقتفرسای معیشتی در حوزه قم باعث شد که سال ۱۳۲۵ش به توصیه و تشویق آیة اللّه شیخ عباس انصاری، راهی مدرسه علمیۀ مروی تهران شود.
ایشان در مدرسۀ مروی، سطوح عالی را نزد آیة اللّه میرزا محمّدباقر آشتیانی، آقا سیّد عباس فشارکی، آیة اللّه آقا عماد رشتی (نوۀ میرزای رشتی)، آقا میرزا محمّدحسین میرزای شیرازی و... گذراند. همچنین در دروس خارج فقه و اصول، نزد آیة اللّه العظمی آقا شیخ محمّدتقی آملی (صاحب شرح عروه) تلمذ کرد. در دروس فلسفه و منطق عالی نیز از محضر اساتیدی چون: الهی قمشهای، آیة اللّه شهید مرتضی مطهری، آیة اللّه رفیعی قزوینی و استاد علامه شعرانی، بهره برد.
خدمات و افتخارات
آیة اللّه محییالدین انواری در همان سالهای حضور در قم با امام خمینی آشنا شد اما ورود او به عرصههای سیاسی، به دوران تحصیلش در تهران و مدرسۀ مروی برمیگردد. او در مدرسۀ مروی با حجة الاسلام سیّد هاشم حسینی یکی از فعالان جمعیت فدائیان اسلام و از دوستان و همراهان شهید نواب صفوی همحجره بود. همین دوستی سبب شد که سیّد مجتبی نواب صفوی به مدرسۀ مروی و حجره سیّد هاشم حسینی رفتوآمد داشته باشد و به این شکل، محییالدین انواری نیز با نواب صفوی و اندیشههای فدائیان اسلام آشنا شد.
آیة اللّه انواری سال ۱۳۴۱ش با عضویت در شورای روحانی هیئت مؤتلفۀ اسلامی، فعالیت سیاسی خود را به طور رسمی آغاز کرد و سال ۱۳۴۳ش به اتهام اقدام علیه امنیت کشور و مشارکت در اعدام انقلابی حسنعلی منصور بازداشت و بر طبق رأی صادره از سوی دادگاه به پانزده سال حبس محکوم شد. هنگامی که آیة اللّه انواری به زندان افتاد، علمای اعلام از جمله آیة اللّه میرزا احمد آشتیانی، و آیة اللّه میرزا محمّدباقر آشتیانی به نمایندگی از آیة اللّه العظمی حکیم در عراق، تلاشهای بسیاری برای آزادی او انجام دادند؛ تلاشهایی که متأسفانه هرگز نتیجه نداد، تا آنکه ایشان در تاریخ ۱۵ بهمن ۱۳۵۵ش مورد عفو قرار گرفته و از زندان آزاد شد.
سختی دوران زندان، هیچگاه او را از ادامۀ فعالیت بازنداشت. آیة اللّه انواری سال ۱۳۵۷ش به نمایندگی از حضرت امام خمینی به کراچی پاکستان رفت تا عهدهدار امور شیعیان آنجا شود. ایشان پیوسته و گام به گام در مراحل پیروزی انقلاب اسلامی در کنار دیگر روحانیون مبارز حضور داشت و پس از انقلاب، نمایندۀ امام در کمیتۀ امور صنفی گردید و به امامت جماعت مسجد جامع نارمک برگزیده شد.
آیة اللّه انواری سالهای ۱۳۵۹ و ۱۳۶۳ش در مجلس شورای اسلامی حضور داشت و آخرین مسئولیتش، سرپرستی مرکز رسیدگی به امور مساجد بود.
درگذشت
آیة اللّه محییالدین انواری سرانجام پس از عمری مجاهدت در عرصههای علمی، سیاسی و فرهنگی، در 86 سالگی در ۲۳ مهر ۱۳۹۱ش دار فانی را وداع گفت و در حرم حضرت عبدالعظیم(ع)، رواق آیة اللّه کاشانی به خاک سپرده شد.
رهبر فرزانۀ انقلاب اسلامی، حضرت آیة اللّه خامنه ای، در پیامی به مناسبت رحلت این عالم جلیلالقدر، اینچنین از ایشان یاد کرده است: «... این عالم بزرگوار در شمار نقشآفرینان روحانیت مبارز در دوران طاغوت بوده و سالهای دراز، رنج زندانهای آن رژیم ستمگر را تحمل کرده بودند و در دوران جمهوری اسلامی همواره منشأ خدمات در بخشهای گوناگون بودند. روحیۀ خیرخواه و خدوم و سرشار از صفا و نجابت، شخصیتی محبوب از این روحانی بزرگوار ساخته بود».
منابع: فیضیۀ تهران: دانشنامۀ مفاخر مدرسۀ علمیۀ مروی و سپهسالار قدیم، تهران: واژهپرداز اندیشه، 1400ش، ص469-472؛ وبسایت مقام معظم رهبری: https://www.leader.ir؛ «یاران امام به روایت اسناد ساواک، آیتاللّه محییالدین انواری».
