(1391-1305ش)، فقیه، عارف و استاد اخلاق.
زندگی و زمانه
عزیزاللّه خوشوقت در ماه رجب سال 1305ش به دنیا آمد. پدر و مادر وی اهل زنجان بودند که به تهران کوچ کرده و در یکی از محلات قدیمی این شهر اقامت گزیدند. پدرش اسداللّه، نانوای خوشنام، نیکرفتار و پایبند به موازین شرعی و معیارهای اخلاقی بود. او با مسجد و حسینیه اُنس ویژهای داشت و از علاقهمندان به علما و روحانیت به شمار میرفت.
عزیزاللّه در دوران کودکی با برنامههای مسجد محل سکونتشان (معزّالدوله) ارتباط گرفت و با تشویق خانواده در برنامۀ حفظ سورههای کوچک شرکت جست. حضور فعال در مسجد و شرکت در محافل و مجالسی که با حضور روحانیان در مسجد تشکیل میشد، او را به کسوت روحانیت علاقهمند کرد.
وی تحصیلات حوزوی را در مسجد معزالدوله آغاز کرد و برای بهره بردن از استادان دیگر، به مدرسۀ لرزاده که در محلهای در حوالی خیابان خراسان تهران قرار داشت رفت. مؤسّس و مدرّس این مدرسه، آیة اللّه شیخ علیاکبر برهان (1379- 1324ق) دانشآموختۀ حوزۀ تهران، قم و نجف بود. عزیزاللّه خوشوقت، ادبیات و بخشی از شرح لمعه را به مدت پنج سال در این مدرسه آموخت.
سال 1325ش در حالی که جوانی بیست ساله بود، برای تکمیل تحصیلات حوزوی، به شهر مقدس قم مهاجرت کرد و در محضر اساتید پرآوازهای چون شهید آیة اللّه محمّدعلی صدوقی، میرزا محمّد مجاهدی تبریزی، سیّد مجدالدین قاضی دزفولی، فرزند سیّد عبدالحسین قاضی، امام خمینی، و مرجع بزرگ جهان تشیع آیة اللّه بروجردی شاگردی کرد. ایشان در فلسفه، شاگرد علامه سیّد محمّدحسین طباطبایی بود و در جلسات خصوصی ایشان هم شرکت میکرد و دقائق و رموز عرفانی را نزد وی میآموخت.
آیة اللّه خوشوقت سال 1337ش پس از دوازده سال بهرهگیری از دانش عالمان حوزۀ قم به تهران بازگشت و در 33 سالگی ازدواج کرد. حاصل ازدواج ایشان، دو پسر و چهار دختر است.
خدمات و افتخارات
وی از سال 1338 اقامه جماعتِ نماز مغرب و عشاء را در مسجد امام حسن مجتبی(ع) واقع در خیابان شریعتی تهران (جادۀ قدیم شمیران) بر عهده گرفت. بعد از ارتحال حجة الاسلام والمسلمین حاج آقا معین شیرازی، اقامه جماعت نماز ظهر و عصر را هم پذیرفت.
وی بیش از نیم قرن در این مکان مقدّس به تفسیر قرآن، شرح و تفسیر ادعیه و جلسات اخلاق و عرفان اشتغال ورزید و جانهای مشتاق و روانهای جویای معارف ناب و اصیل قرآن و عترت را از زلال جاری خویش سیراب ساخت.
این مسجد، محلّ مراجعۀ مشتاقانِ محضر معنوی ایشان و بلکه همۀ جوانان تا طلاّب و افرادی از شهرستانهای دور و نزدیک بود. آیة اللّه حقشناس این مسجد را کانونی برای حمایت از نهضت امام خمینی قرار داده بود و تبلیغات دشمنان علیه دیانت و اهل علم و تقوا را خنثی میکرد.
پس از انقلاب نیز، مسجد امام حسن(ع) کانون اجتماع جوانان انقلابی و حامیان واقعی و وفاداران راستین امام و نهضت اسلامی بود. برخی از آن جوانان، راهی صحنههای نبرد با متجاوزان صدامی شدند و برخی نیز در نهادهای جوشیده از انقلاب، مسئولیتهایی پذیرفتند. خود ایشان نیز طی حکمی از سوی امام خمینی به عنوان نمایندۀ ویژه امام در ستاد عالی انقلاب فرهنگی منصوب شد.
آیة اللّه خوشوقت، یکی از ارکان حوزه علمیه تهران به شمار میآمد و مقید به تدریس و تربیت جوانان بود و به رغم دعوتها و اصرارهای زیادی که علمای قم از ایشان داشتند، او از پذیرش آنها امتناع میکرد و حضور در تهران را برای خویش، تکلیف شرعی میدانست.
از جنبههای ارزشمند در سیره علمی و معرفتی آیة اللّه خوشوقت، برداشتهای تفسیری ایشان از آیات قرآن است. همچنین برداشتهای ایشان از ادعیه، صحیفه سجادیه، مناجات شعبانیه و حدیث معراج، ژرفکاویهای بدیعی دربردارد. ترجمه و توضیحات دربارۀ صحیفه سجّادیه با اشراف خودشان بارها چاپ شده است.
حضرت آیة اللّه خامنهای رهبر معظّم انقلاب اسلامی در پیام تسلیتشان به مناسبت رحلت آیة اللّه خوشوقت، از ایشان با این تعابیر یاد کردند: «عالم ربانی، سالک الی اللّه، عارف باللّه ... عمری با برکت، سرشار از معنویت و تهذیب، و گامهای پیوسته در سلوک الی اللّه، همراه با مجاهدتی کمنظیر در تربیت نفوس مستعد و دلهای مشتاق، خلاصهای از زندگینامۀ این روحانی مهذّب و این معلّم اخلاق و معرفت است».
درگذشت
آیة اللّه خوشوقت در بهمن ماه سال 1391ش برای برگزاری مناسک عمرۀ مفرده رهسپار مکه مکرّمه شد و بعد از انجام اعمال عبادی عمره، دچار اختلال در دستگاه تنفس گردید و سرانجام در دوم اسفند همان سال، از کنار خانه خدا به لقاء حق شتافت. پیکر ایشان از عربستان به ایران انتقال یافت و پس از اقامه نماز توسط مقام معظّم رهبری در دانشگاه تهران، با حضور اقشار گوناگون مردم، تشییع شد و در حرم حضرت عبدالعظیم(ع)، شبستان بالاسر حضرت، به خاک رفت.
منابع: پناهگاه طوفان: روایتی از زندگی، اندیشه و خاطرات عالم ربانی آیة اللّه عزیز خوشوقت، یاسر عسگری، قم: دفتر نشر معارف، 1393ش؛ دُرّ مکنونِ علامه طباطبایی: شرح حال آیة اللّه خوشوقت، به کوشش عباسعلی مردی، شرکت سهامی کتابهای جیبی، تهران: 1391ش؛ ناصح
صالح، غلامرضا گلی زواره، قم: حضور، 1378ش؛ آیة اللّه عزیزاللّه خوشوقت، مرکز اسناد انقلاب اسلامی؛ «درگذشتگان: آیة اللّه خوشوقت»، ناصرالدین انصاری، دوماهنامه آینه پژوهش، سال ۲۴، ش۱۳۹، فروردین و اردیبهشت، ۱۳۹۲ش؛ «برگی از زندگی پربرکت عزیز خدا»، وبسایت مرکز حفظ و نشر آثار آیة اللّه خوشوقت؛ «زندگینامه استاد اخلاق آیة اللّه عزیزاللّه خوشوقت»، شبکه اطلاعرسانی دانا؛ «باغبان فضیلت، سیری در زندگی آیة اللّه خوشوقت رحمهاللّه»، غلامرضا گلی زواره، ماهنامه مبلغان، ش۱۷۵، اسفند و فروردین ۱۳۹۲، و ش176، اردیبهشت 1393ش.
