(1391-1316ش)، عالم ربانی، استاد اخلاق و مدرّس حوزۀ علمیه.
زندگی و زمانه
حاج شیخ مجتبی شهیدی کلهُری (تهرانی)، سال ۱۳۱۶ش در تهران متولد شد. پدرش آیة اللّه حاج میرزا عبدالعلی تهرانی از علمای تهران بود. او تحصیل را از پنج سالگی در مکتبخانه و سپس در دبستان آغاز کرد و پس از فراگیری درسهای ابتدایی، برای تحصیل علوم دینی وارد مدرسۀ «حاج ابوالفتح» شد و خیلی زود (حدود ده سالگی)، توسط حاج شیخ مرتضی زاهد، به لباس روحانیت مفتخر شد. مدتی نیز از محضر اساتید بزرگوار مدرسۀ مروی بهره برد. سال 1330ش، همپای پدر، به مشهد مقدّس هجرت کرد و در تکمیل دروس خود از از محضر اساتید برجستۀ حوزۀ آنجا بهره برد. هوش و استعداد سرشار او باعث شد تا ادیب نیشابوری، استاد برجسته و مشهور آن حوزه، وی را در زمرۀ شاگردان خصوصی خود بپذیرد.
حاج آقا مجتبی سال ۱۳۳۴ش به قم هجرت کرد و از محضر اساتید بزرگی چون: امام خمینی، علامه سیّد محمّدحسین طباطبایی و حضرات آیات سیّد حسین بروجردی، سیّد محمّدرضا گلپایگانی، سیّد محمّد موسوی (محقق داماد) بهرهمند شد تا آنکه در ۲۵ سالگی به درجۀ عالی اجتهاد نائل آمد.
مقبولیت آقا مجتبی تهرانی نزد استادش امام خمینی به اندازهای بود که آن بزرگوار به ایشان اجازه دادند تقریرات و نوشتههای درس بیعشان را جمعآوری و به صورت یک اثر مستقل منتشر کند. حاج آقا مجتبی در تمام این سالها، از دروس اخلاقی و معرفتی امام خمینی ـ قدّس سرّه ـ بهره برد و با تربیت و نظارت ایشان، به سیر و سلوک معنوی پرداخت.
ایشان سال ۱۳۴۷ش به نجف اشرف هجرت کرد تا هم بهرهگیری خود از محضر حضرت امام را استمرار بخشد و هم از محضر اساتید دیگر حوزۀ نجف همچون آیات عظام سیّد ابوالقاسم خویی و سیّد محسن حکیم بهره ببرد. تشرّف ایشان در جوار امیرمؤمنان حضرت علی(ع) چندان طولی نکشید و اواخر سال ۱۳۴۹ق با اشارۀ امام خمینی به تهران بازگشت.
خدمات و افتخارات
آیة اللّه مجتبی تهرانی در همان دوران حضور در نجف، در کنار تحصیل، در مدرسۀ آیة اللّه بروجردی، کفایة الاصول را به طلاب تدریس میکرد. زمانی هم که به تهران برگشت، به تدریس رسائل و مکاسب و کفایه مشغول شد.
ایشان درس خارج خود را از سال ۱۳۵۵ش در مدرسۀ امام رضا(ع) آغاز نمود و دو سال بعد، این دروس را در منزل خود ادامه داد. سال ۱۳۶۴ش با پذیرش تولیت مدرسۀ مروی توسط آیة اللّه محمّدرضا مهدوی کنی، ایشان دروس خارج را به مدرسۀ مروی انتقال داد. این جلسات آنچنان مفید و کمنظیر بود که بسیاری از فضلا را به خود جذب نمود و حسرت دوری از فضای علمی قم را به رضایت و شکرگزاری شرکت در این جلسات علمی بدل کرد.
ایشان از سال ۱۳۵۱ش ضمن اقامۀ نماز جماعت در مسجد جامع بازار، با تشکیل جلسات اخلاق و تفسیر برای جوانان، تربیت و هدایت جوانان انقلابی را آغاز کرد. وی در کنار جلسات خصوصی برای انقلابیون فعال، جلسات عمومی اخلاق نیز داشت که در برخی مقاطع زمانی، توسط رژیم شاه تعطیل میشد.
پس از انقلاب شکوهمند اسلامی، مسئولیتهای بسیاری به حاج آقا مجتبی پیشنهاد شد؛ اما ایشان هیچ یک را نپذیرفت و همّت خود را برای تربیت نیروهای مؤمن و انقلابی به کار گرفت. نام ایشان که دیگر جزو حلقۀ فکری و فقاهتی انقلاب اسلامی به شمار میرفت، در فهرست ترور منافقان و گروهک فرقان قرار گرفت و به همین دلیل، وزارت اطلاعات برای حفظ جان ایشان، تدابیر امنیتی به کار بست که تا سال ۱۳۶۶ش ادامه داشت.
آثار
با توجه به سلسله مباحث اخلاقی فراوان که از آیة اللّه شیخ مجتبی تهرانی بهجا مانده، چند سالی است که جمعی از شاگردان و ارداتمندان ایشان، این مباحث را تنظیم کرده و در موضوعات مختلف منتشر میکنند. برخی از عناوین چاپ شده از این مباحث عبارتاند از: مجموعۀ «ادب الهی» (مشتمل بر 5 کتاب)، ادب نبوی، مجموعۀ «سلوک عاشورایی» (شامل 10 کتاب)، کیش پارسایان، درآمدی بر سیر و سلوک.
درگذشت
آیة اللّه حاج آقا مجتبی تهرانی در تاریخ ۱۳ دی ۱۳۹۱، پس از گذراندن یک دورۀ طولانی بیماری، دار فانی را وداع گفت و پیکر مطهرش پس از اقامۀ نماز توسط رهبر معظّم انقلاب اسلامی، در حرم مطهر حضرت عبدالعظیم(ع)، رواق بالاسر به خاک سپرده شد.
به همین مناسبت، حضرت آیة اللّه خامنهای رهبر انقلاب، در پیام تسلیت خود از ایشان اینگونه یاد کردند:
«... با تأسف و تأثر فراوان خبر درگذشت عالم عامل ربّانی، آیة اللّه آقای حاج آقا مجتبی تهرانی رحمة اللّه علیه را دریافت کردم. این حادثه ناگوار ضایعهای برای حوزۀ علمیه و روحانیت و جامعۀ مذهبی تهران و بهویژه ارادتمندان و شاگردان ایشان و جوانانی است که از مجالس پرفیض و درسهای سازندۀ این معلم اخلاق بهره میبردند».
منابع: فیضیۀ تهران: دانشنامۀ مفاخر مدرسۀ علمیۀ مروی و سپهسالار قدیم، تهران: واژهپرداز اندیشه، 1400ش، ص472-475؛ پایگاه اینترنتی مقام معظّم رهبری: https://farsikhamenei.ir.
