(1352-1281ش)، عالِمِ جامع و از استادان برجستۀ علوم اسلامی.
زندگی و زمانه
آیة اللّه میرزا ابوالحسن شعرانی فرزند شیخ محمد، سال 1281ش در شهر تهران متولد شد. نسبش به ملّا فتحاللّه کاشانی (م 988ق) مؤلف تفسیر منهج الصادقین میرسد.
شعرانی بیشتر تحصیلاتش را در تهران، و سپس در قم و نجف به انجام رساند. ایشان انواع و اقسام علوم و معارف قدیم و جدید اسلامی و غیر اسلامی، مانند فقه، اصول، حدیث، رجال، تفسیر، تجوید، کلام، ادبیات فارسی و عربی، ریاضیات، هیئت قدیم و جدید، فلسفه اسلامی و غرب، موسیقی نظری، طب و طبیعات اسلامی را فرا گرفته بود و در بیشتر آنها تبحر داشت.
میرزا شعرانی ترکی استانبولی و فرانسه را به خوبی میدانست و با انگلیسی نیز آشنا بود. زبان عبری و معارف دین یهود را نیز از عالمی یهودی فرا گرفته بود که در فهم پارهای از احادیث و تصحیح بعضی خطاها به وی کمک میکرد.
آیة اللّه شعرانی از نخستین کسانی بود که فلسفه جدید غرب را نه از روی ترجمهها، بلکه با مطالعه متون آن به زبان فرانسه فراگرفت و به عرضه آن به فارسیزبانان همت گمارد.
وی پس از دورۀ آموختن، بیش از هر کاری به تدریس میپرداخت و دهها سال کرسی درس داشت. چندی به دستور شهید آیة اللّه سیّد حسن مدرّس، در مدرسۀ عالی سپهسالار (شهید مطهری فعلی) عهدهدار تعلیم ریاضیات بود و گاه در مدرسۀ فخریه (مشهور به مدرسه مروی) که بخشی از تحصیلاتش را در آنجا گذرانده بود، تدریس میکرد. او در دانشکده ادبیات دانشگاه تهران استاد فلسفه بود، اما بیشتر جلسات درس او در خانهاش برگزار میشد و دروسی مشتمل بر فقه، اصول، تفسیر، تجوید، حدیث، رجال، فلسفه، کلام، ریاضی، طب اسلامی، هیئت قدیم و جدید و زبان عبری را تدریس میکرد.
در مسجد جدّش که به نام وی «مسجد ملّا ابوالحسن» خوانده میشد، امامت میکرد و در جلسات دینی به مذاکره و گفتوگو میپرداخت. سالهای 1317 تا 1321ش با علیاکبر دهخدا برای تألیف بخشهایی از لغتنامه همکاری داشت و عضو شورای عالی فرهنگ و ناظر شرعیات و عضو شورای عالی اوقاف نیز بود. او گاهی نیز طرف مشورت وزارت دادگستری قرار میگرفت و به پرسشهایشان پاسخ میداد.
شعرانی به تألیف، ترجمه، تصحیح، شرح و حاشیهنویسی کتابهای گوناگون در علوم مختلف نیز اشتغال داشت.
اساتید و شاگردان
استادان و مشایخ علامه شعرانی عبارتاند از: پدرش شیخ محمّد، میرزا علیاکبر حکمی یزدی، میرزا محمود رضوان قمی، میرزا محمّدطاهر تنکابنی، ملّا محمّد هیدجی، میرزا مهدی آشتیانی، میرزا حبیباللّه ذوالفنون، میرزا محمّدعلی لواسانی، شیخ عبدالنبی نوری، سیّد حسن مدرّس قمشهای، شیخ آقابزرگ ساوجی، شیخ عبدالکریم حائری یزدی، اعلمالدوله خلیلخان ثقفی، سیّد ابوتراب خوانساری و شیخ آقابزرگ طهرانی.
ایشان شاگردان بسیاری نیز پرورد که حضرات آیات و اساتید بزرگوار: میرزا هاشم آملی، علیاکبر غفاری، علیاصغر کرباسچیان، حسن حسنزاده آملی، عبداللّه جوادی آملی، سیّد رضی شیرازی، محمّد خوانساری، محمّد خواجوی، محمّدعلی ناصح، سید حسن میرخانی (خوشنویس)، عبدالحسین زرینکوب، سیّد حسن سادات ناصری، اکبر داناسرشت، مهدی محقق و سیّد محمّدباقر حجّتی از آن جملهاند.
آثار
از علامه شعرانی بیش از چهل اثر در قالب تألیف، تصحیح، ترجمه و شرح و در علوم مختلف بهجا مانده است.
درگذشت
علامه ابوالحسن شعرانی در 1352ش برای درمان بیماریاش عازم آلمان شد و در بیمارستان هامبورگ درگذشت. پیکرش در جوار آستان حضرت عبدالعظیم(ع)، روبهروی باغ توتی، مقبرۀ خانوادگی زمرّدی به خاک سپرده شد.
منبع: دانشنامۀ جهان اسلام، ج27، مدخل «شعرانی»، نوشتۀ اکبر ثبوت.
