بِسم الله الرَّحمن الرّحیم
تفسیر آیات 73 تا 81 سوره اسرا
دو نکته درباره حضرت عبدالعظیم علیه السلام میخواهم عرض بکنم:
نکته اول: بین این امامزاده و امام مجتبی علیه السلام چهار واسطه هست؛ همه اجداد طاهرین این امامزاده دو ویژگی داشتند:
1 . مبارزه با ظلم و ظالم
۲ . دستگیری از محرومان؛ ایشان طبع بلندی داشتند و صاحب کرامت بوده و به مستمندان توجه می کردند.
نکته دوم: مرحوم حجت السلام آقای ری شهری کتابی دارد به نام حکمتنامه عبدالعظیم؛ احادیثی است که این سید بزرگوار از امام نهم و امام دهم علیهم السلام برای ما نقل کرده، تمامش الهام بخش و زندگی ساز و تربیت کننده است.
صفحات اول کتاب، زندگینامه این امامزاده است و بعد حکمتها و سخنان الهام بخشی که این امامزاده از امامان معصوم علیهم السلام برای ما نقل کرده، ذکر شده است.
سوره اسرا ؛ اسرا یعنی سفر در شب
سوره اسرا آیات ۷۳ تا ۸1: دو عامل که باعث شد پیامبر عزیز ما بر مشکلات غلبه پیدا کند:
عامل اول: صداقت و عامل دوم: توکل بر خدا.
آیه ۷3: پیامبر عزیز ما که دعوتش را شروع کرد؛ چه در مکه مشرکین و چه در مدینه یهودی ها، تلاش میکردند با پیشنهادهای وسوسه انگیزی؛ پیامبر(ص) را به عقب نشینی وا دارند و از این دین ناب او را منصرف کنند. در این آیات، ابتدا این هشدار را خدا به پیامبرمان میدهد که ای پیامبر ؛ نزدیک بود تو را فریب بدهند تا به جای آیاتی که ما بر تو وحی کردیم، به دروغ آیات دیگری را به ما نسبت بدهی. این دفعه اگر این کار را بکنی تا با تو دوست بشوند؛ یعنی پیشنهاد سازش دشمن را پذیرفته ای. پیامبر ما که معصوم بود و به درجهای از معرفت رسیده، به هیچ وجه سازش نمیکند.
امام رضا علیه السلام، در تفسیر این آیات مطالبی را فرمودند. این چند آیهای که امشب خواهیم خواند، از قبیل به در بگو تا دیوار بشنود، است؛ یعنی خداوند دارد با امت اسلامی تا روز قیامت به رهبران مسلمان نهیب میزند.
«ای مسلمانها نکند که سازش کنید. صلح و سازش امرخوبی است، اما نه با مشرک و نه با کافر. کافران پیشنهاد دادند یک سال ما خدای شما را میپرستیم و یک سال شما بتهای ما را بپرستید. نه؛ اینجا جای سازش نیست.
با مسیحیانی که خدا را قبول دارند، ما هم همین طور، جای گفتگو هست، ولی با مشرکی که خرافه میپرستد
و ناحق میگوید، نه.
این نهیب به ظاهر متوجه پیامبر (ص) است، ولی به قول امام رضا علیه السلام رویکردش امت اسلامی و رهبران مسلمان در آینده هست.
از این آیه میفهمیم دشمن به کم قانع نیست، هدف دشمن آدم ها نیست و مکتب اسلام ماست.
از امام (ره) شنیدیم که آمریکاییها و اسرائیلیها دنبال شخص نیستند، دنبال مکتب اسلام هستند. این دین را راز پیشرفته ما و عزت ما میدانند.
آیه ۷4: «ای پیامبر؛ اگر ما تو را نگه نداشته بودیم، نزدیک بود کمی به آن ها میل پیدا کنی.» به پیامبر (ص) خطاب میکند که نزدیک بود تو هم کمی میل پیدا کنی.
این نشان می دهد همه مسلمانان مخصوصاً رهبران، باید هوشمندانه و با بیداری به پیشنهادها فکر کنند و درباره آنها باید موضع نشان بدهند.
ضمناً این آیه شبیه به آیه 24 سوره یوسف علیه السلام می فرماید که اگر لطف و حمایت خدا نبود، چه بسا یوسف هم با زلیخا که خودش را آرایش کرد و به سمت اوآمد، خود را نگه نمی داشت. اگر لطف خدا یوسف علیه السلام را نگه نمیداشت، آن غریزه چه بسا باعث میشد یوسف هم به سمت او برود.
لطف خدا برای ما چه پیامی دارد؟ ما پیوسته به لطف خدا محتاجیم.
اینگونه بود که ما یوسف علیه السلام را از زشتی و از بدی بازداشتیم؛ چرا که او بنده خالص ما بود.
از این آیه، این درسرا میگیریم که اگر لطف و عنایت خدا نباشد، حتی برای پیغمبر (ص) تضمینی وجود ندارد و این آیه به ما میفرماید که قاطعیت و سازش ناپذیری در برابر دشمنان از امتیازات پیامبران است.
پیامبر (ص) پیشنهاد دشمن را نمیپذیرفته و این آیه به ما میفرماید که عقب نشینی در اصول مکتب خطری است که حتی رهبران را تهدید میکند.
یک کسی در مکه از امام حسین علیه السلام پرسید: «دعوای شما با یزید برای چیست؟»
امام حسین علیه السلام فرمود: «سر خدا؛ دعوای من و یزید سر خدا و اسلام است.»
یزید اصلاً نمی خواهد که این کتاب باشد؛ نمیخواهد اسلام باشد؛ نمیخواهد قرآن باشد. او دنبال سلطنتش است. دعوای من یک دعوای شخصی نیست.
آیه 75: ای پیامبر؛ اگراشتباه کنی، سیلی می خوری.
مرحوم آیت الله ضیاء آبادی در تفسیر این آیه میفرماید: «این آیه یعنی خدا با هیچکس رو در بایستی ندارد حتی پیغمبر (ص)؛ اگر پیغمبر (ص) پایش را کج بگذارد، خدا سیلی میزند؛ خدا مهر دارد؛ خدا قهر دارد.
در جایی از قرآن میفرماید: «این پیامبر؛ اگر حرفهایی را به دروغ به ما نسبت بدهد، شاهرگ او را میبریم.» ما که میدانیم پیامبر (ص) پاک و معصوم است؛ اما هشدار می دهدکه اگر پیامبر (ص) اشتباه بکند؛ یعنی بزرگان اشتباه بکنند، دو برابر دیگران در دنیا و دو برابر دیگران در آخرت عذاب خواهند شد («ضِعف» حداقل دو برابر یا چند برابر).
ای پیامبر؛ چشم هایت را باز کن و مواظب باش چه تصمیمی میگیری. مواظب باش با چه پیشنهادی روبرو هستی. اگر تو عقب نشینی کنی، نصرت و یاری و حمایت ما را از دست خواهی داد.
آیات 76 و 77: «ای پیامبر؛ نزدیک بود این مشرکین تو را ریشه کن کرده و از این شهر بیرون کنند؛ البته اگر این کار را میکردند ما نمیگذاشتیم مدت زیادی زنده بمانند و عذاب میفرستادیم.»
امتی که رهبرشان را که حبیب آنهاست از شهر بیرون کنند، چنین ملتی را ما نابود میکنیم. این سنت ماست؛ ولی مشرکین چنین نقشهای داشتند که پیامبر(ص) را به یک منطقه دور دستی یا یک زندان بیندازند که مردم نتوانند به پیامبر (ص) دسترسی داشته باشند.
حالا پیامبر (ص) با این مشکلات چه کاری میتواند بکند؟ دشمن قوی است با جمعیت زیاد و تسلیحات مجهز و مسلمانها تعدادشان کم و تسلیحاتشان اندک، پیامبر (ص) از کجا کمک بگیرد؟
از نماز کمک بگیر؛ نماز به تو نیرومندی میدهد؛ نماز خاطر تو را آرام میکند؛ نماز اشتباهات تو را برطرف میکند؛ نماز روح تو را شستشو میدهد و نماز تو را به نیروگاه بیانتهای خدا متصل میکند.
درباره نماز در قرآن آیه زیاد داریم. تقریبا حدود ۹۰ بار کلمه (صلاة یعنی نماز) و حدود ۹۰۰ بار (کلمه ای که به نماز ربط دارد؛ مثل عبادت، سجده، رکوع، مسجد و وضو) در قرآن آمده؛ یعنی حدود هزار بار صحبت عبادت و نماز در قرآن شده است.
دو بار هم در سوره بقره فرموده: «در مشکلات از نماز و صبر کمک بگیرید.»
مسلمانان؛ اگر گرفتاری و یا مریضی و یا خلق تنگ برایتان پیدا شده، از نماز کمک بگیرید.
امام صادق علیه السلام می فرمود: «تعجب میکنم از کسی که دلش گرفته و اندوهگین شده، چرا وضو نمیگیرد و به مسجد نمیرود و دو رکعت نماز نمیخواند؟»
بخشی از نماز وقت نماز است. در قرآن کریم میفرماید: «این نماز یک فریضه وقت دار است.»
وقت چیست؟ وقت گوهریست که نمی شود برایش قیمت گذاشت.
علامه طباطبایی (ره) میفرماید: «خداوند در قرآن به سی و چند چیز قسم خورده؛ چیزهایی که خدا به آن قسم خورده یعنی مهم است؛ مثلاً به خورشید، ماه و آفتاب.
علامه طباطبایی (ره) میگوید: «بیشتر قسم های خدا به وقت است و عجب این وقت آنقدر مهم است.»
قسم به صبح؛ قسم به چاشت؛ قسم به ظهر؛ قسم به عصر؛ قسم به شب؛ قسم به سحر و قسم به روز.
یعنی ما در مکتب نماز یکی از درسهایی که میگیریم، وقت شناسی و برنامهریزی است.
آقایان و بانوان ما همه مان می دانیم که نماز قبل از وقت، باطل است.
نماز اول وقت؛ بهترین است.
نماز با تاخیر، ثوابش کم می شود.
نماز بعد از وقت ؛ گناه دارد.
خداوند میخواسته ما را تربیت کند؛ یعنی هر کاری را به وقتش انجام بدهیم. اول وقت بهترین است؛ هر چه از اول وقت فاصله بگیرد، ثوابش کمتر می شود و بعد از وقت هم که قضایش را باید به جا بیاوریم و مرتکب گناهی شده ایم.
در قرآن آیه ای داریم که وقت یک نماز را گفته است: نماز وسطی؛ یعنی نماز ظهر.
یک آیه هم داریم که وقت سه نماز را گفته است. آیه 78 سوره اسراءآیه که الآن میخواهیم بخوانیم، اوقات پنجگانه نماز در آن آمده است.
نماز را به پا دار. خیلی ها این سؤال را میپرسند که نماز را بپا دار؛ یعنی چه؟
امام صادق علیه السلام فرمودند: «یک نماز با آداب و شرایط از نظر ما آدابش چیست؟»
مثلاً با عشق بخوانیم، با اخلاص بخوانیم، با حضور قلب بخوانیم، اول وقت بخوانیم، اینها آدابش است. بفهمیم چه میگوییم، با آگاهی بخوانیم و حتی الامکان به جماعت بخوانیم.
هفده ویژگی در قرآن برای نماز آمده است.
حضرت امام (ره) فرمود: «نماز پشتوانه ملت است.»
امام (ره) فرمود: «نماز معجونی است الهی که سعادت دنیا و آخرت فرد و جامعه را تضمین میکند.
پیامبر (ص) در مکه خیلی کارش سخت بود. از نماز کمک میگرفت و مسلمانان با نماز روحیه میگرفتند.
صبح که خورشید از مشرق بیرون می آید، هر شیئی را شما میبینید. با تابش آفتاب سایهای برایش ایجاد می شود؛ آرام آرام خورشید بالای سر ما می رسد. در بعضی از مناطق کره زمین این سایه تمام میشود.
(زوال یعنی نیستی) زوال سایه یعنی این که سایه نیست میشود؛ مثل خط استوا و بعضی از کشورهای آفریقایی یا مثلاً مکه.
ولی ما که در منطقه معتدل شمالی هستیم، هیچ وقت این سایه تمام نمیشود. ظهر که خورشید بالای سر ما آمد، این سایه به کمترین حد خودش میرسد و بعد از آن سایه برعکس می شود. این را (لِدُلوک الشمس) می گوییم.
(دُلوک یعنی تمایل)
خورشید که بالای سر ما آمد، وقتی به سمت غرب تمایل پیدا میکند، می گوییم: «دُلوک شمس»؛ یعنی وقت نماز ظهر شده و ما میتوانیم نماز ظهر را بخوانیم.
اینها نشانههای خداست و نظمیست که بر این عالم حاکم است.
اولین نمازی که در این آیه آمده نماز ظهر است و بعد از آن نماز عصر.
(غَسَق اللیل یعنی تاریکی شب)
غروب چیست؟ گردی خورشید وقتی از نظر ما ناپدید میشود، به آن غروب میگوییم.
مغرب چیست؟آرام آرام خورشید پایینتر می رود؛ پایینترو پایینتر، تا سرخی نیمه شرق آسمان از بین برود وآن زمانی است که قرص خورشید از نظرها ناپدید میشود.
فاصله بین غروب آفتاب تا مغرب حدودا ۲۰ دقیقه بوده و بعد از اتمام آن وقت نماز مغرب است.
نماز دیگری که وقت آن می رسد، نماز عشاء است.
تا حالا چهار تا نماز را گفتیم.
یک نماز دیگد مانده و آن نماز صبح است.
فجر یعنی سپیده دم و قرآن هم یعنی خواندنی.
در تفسیر آمده «قرآن الفجر» یعنی نماز صبح است.
دو فرشتهای هستند که کارهای ما را مینویسند: یک فرشته کارهای خوب را مینویسد و اسمش «رقیب» و یک فرشته کارهای بد ما را مینویسد و اسمش «عتید» است.
حالا این دو تا فرشته از هر کدامشان دو تا هست: یکی برای روز و یکی برای شب؛ یعنی دو تا فرشته رقیب داریم:
(رقیب روز و رقیب شب) و دو تا عتید داریم (عتید روز و عتید شب).
آن فرشته که شیفت روز است، کارهای روز و آن فرشته که شیفت شب است، کار های شب را می نویسد.
اما یک کار هست که هم فرشتههای شب مینویسند و هم فرشتههای روز و آن نماز صبح است.
این را امام معصوم علیه السلام به ما یاد داده؛ لذا نماز صبح در بین ۵ نماز اهمیت خاصی دارد.
آیه 79: بعد از نمازهای واجب، صحبت از نمازهای نافله به میان می آید.
(نافله یعنی اضافی) آن هایی که میخواهند کار اضافه ای انجام دهند، در مکتب شیعه حدود ۳۰۰ نماز مستحبی داریم و برای آنهایی که طالب هستند، برای آنهایی که عاشق هستند، از بهترین نافلهها، نافله های نمازهای شبانه روزی است.
نماز نافله شب هم 11 رکعت است.
آن وقت نماز شب بر پیامبر (ص) واجب بوده و بر ما مستحب.
چرا بر پیامبر (ص) واجب بوده؟ چون کارش خیلی سخت بود. درسش برای ما چیست؟ درسش این است که مسؤولین باید بیش از مردم نماز بخوانند؛ مسئولین باید بیش از مردم از خدا کمک بخواهند.
در حدیث داریم که شرف مؤمن چند تا نشانه دارد و یکی از آن ها نماز شب است.
ای پیامبر ؛ دشمن داری. دشمنانت قوی هستند؛ اسلحه زیادی دارند؛ جمعیت شما کم است؛ شب ها بلند شو و از من کمک بگیر.
ای پیامبر؛ شب را از خواب برخیز و نماز شب به جا آور که اضافه بر نمازهای فریضه بر تو واجب است.
امید است به خاطر این شب زنده داری، به خاطر این راز و نیاز شبانه، خداوند تو را به مقامی ستایش برانگیز مبعوث نماید که تا دنیا دنیاست و در پهنه قیامت، نام و آوازه تو گسترش یابد. این آیه به شفاعت کبرای پیغمبر(ص) اشاره می کند. چقدر پیغمبر (ص) در روز قیامت شفاعت میکند؟ عددش از ذهن ما خارج است.
دو عامل پیروزی پیامبر اسلام (ص) را میگوییم: عامل اول کمک از خدا و عامل دوم صداقت.
پیامبران صادق بودند، پیامبران نیرنگ نمیزدند، پیامبران دروغ نمیگفتند.
پیامبران دو رنگ نبودند. این پادشاهان و جباران هستند که پی در پی دروغ میگویند.
آیه 80: ای پیامبر؛ بگو: «خدایا ورود مرا در کارهایم با صدق همراه کن.»
حدیث داریم که اگر می خواهی کاری انجام بدهی و پریشانی و استرس داری و نمیدانی چه خواهد شد؛ این آیه را بخوان. پیامبر (ص) با این آیات، سدهای دشمنان را شکسته و با صداقت وارد شده است.
با دشمن هم با صداقت وارد میشد. وقتی عهد میبست بر عهدش باقی میماند.
خداوند به پیغمبر (ص) فرموده: «ولو با مشرکین عهد بستی، تا زمانی که آنها بر عهد شان پایبند هستند، تو هم پایبند باش.» این صداقت است.
رمز پیروزی پیامبر (ص) صداقت است و صداقت باید از ابتدا تا انتهای هر کاری مستمر باشد؛ بعضی ها اول کارشان صادق هستند ولی آرام آرام به طمع میافتند.
یک چیز دیگر هم از خدا بخواه: «خدایا به من سلطان بده. ( سلطان یعنی قدرت)
قدرت خوب است یا بد؟ قدرت برای اهداف مقدس خیلی خوب است؛ قدرتی که کمک کننده باشد.
مفسران بزرگ معنا کرده اند که قدرت یعنی یاران جانباز؛ قدرت یعنی کمک کنندگان فداکار؛ قدرت یعنی عقل و اندیشه؛ قدرت یعنی برنامهریزی؛ قدرت در سایه وحدت؛ اینها را پیامبر (ص) از خداوند خواست.
یک اراده قوی، یک فکر روشن، یک عقل سرشار، یک منطق نیرومند ویاران باوفا به من بده.
در حدیث داریم که امام زمان (عج) زمانی که به دنیا آمد، این آیه بر بازوی حضرت نقش بسته بود.
آیه 81: و بگو حق آمد و باطل نابود شد و رسم خدا بر این است که باطل نابود شدنی است.
اگر پیامبر (ص)آیینش با پیروزی ختم شد، به قول شهید مطهری (ره) در مدت 50 سال با دو عامل صداقت و توکل بر خدا توانست که نیمی از مردم دنیا را با اسلام آشنا سازد و همین دو عامل باعث شد تا بعد از گذشت چندین سال، ابو سفیان با خفت و خواری در مقابل لشکر نیرومند اسلام سرخم کرده و پیامبر سلام الله علیه بدون خونریزی مکه را فتح کند.
