به نام خدا
تفسیر آیات 124 الی 129 سوره بقره
امسال 1500 مین سال میلاد پیامبر گرامی اسلام (ص) می باشد.
آیات 124 الی 129 سوره بقره در مورد تعلیم و تربیت است.
پیامبر ما فرمودند: «من نتیجه دعای پدرم ابراهیم علیه السلام هستم.»
عده ای از پیامبر (ص) سؤال کردند و گفتند: «یا رسول الله؛ کدام دعا؟»
فرمودند: «دعایی در سوره بقره آمده است که حضرت ابراهیم علیه السلام از خدا خواست تا از نسل او پیامبری را مبعوث کند که آیات او را برای مردم بخواند و کتاب او را به مردم آموزش دهد.»
دعای پدر و مادر در حق فرزندان و فرزندان فرزندان و فرزندان فرزندان فرزندان و ...مؤثر است.
این پنج آیه در مورد حضرت ابراهیم علیه السلام بوده است.
حضرت ابراهیم علیه السلام یکی از پیامبران اولوا العزم است که 69 بار نامش در قرآن آمده و در 25 سوره قصه های او نقل شده است.
آیات 124 الی 129 سوره بقره:
اول آیاتی که با (إذ) شروع می شود (یعنی به یاد آورید آن زمان را) که قصه ای است برای گذشته ها؛ ولی درس هایش برای الآن است.
بیاد آورید آن هنگامی که خداوند حضرت ابراهیم علیه السلام را آزمایش کرد (تقریبا 30 بار موضوع امتحان در قرآن آمده است.)
حضرت علی علیه السلام می فرماید: «هیچ گاه از خداوند نخواهید که شما را امتحان نکند؛ بلکه از خداوند بخواهید که خدایا در وقت امتحان، ما را کمک کن و دست ما را بگیر.»
آیا پیامبران نیز امتحان می شوند؟ بله.
امتحان اول:
یکی از امتحانات حضرت ابراهیم علیه السلام، مبارزه با بت پرستان بی خرد بود که می گفت: «این ها بت هستند و جان ندارند و این ها ساخته دست مخلوقات خدا هستند؛ ولی کسی به حرف ایشان گوش نمی داد و ابراهیم علیه السلام نیز بت ها را شکستند. در این زمان نمرود تصمیم گرفت که ابراهیم علیه السلام را در آتش بسوزاند و به فرمان خدا آتش سرد شد.
امتحان دوم:
حضرت ابراهیم علیه السلام در فلسطین در یک منطقه خوش و آب و هوا زندگی می کرد و به تازگی خداوند به او فرزندی عطا کرده بود. خداوند که می خواست او را امتحان کند، به او دستور داد به همراه همسر و فرزند خردسالش به یک منطقه گرم و سوزان (عربستان کنونی) مهاجرت کند و ابراهیم علیه السلام قبول کرد و به همراه خانواده، به آن سرزمین (مکه) رفت که در آن سرزمین نه آب بود و نه درختی و نه محل سکونت و خانه ای.
امتحان سوم :
فرزند او که تازه به سن 12 یا 13 سالگی رسیده بود و خداوند به او دستور داد که ای ابراهیم؛ این پسر را قربانی کن و حضرت ابراهیم علیه السلام تسلیم امر خدا شد و کارد به گلوی اسماعیل علیه السلام گذاشت. این امتحان دیگر او بود.
آیه 124: یاد کنید آن هنگامی که خداوند ابراهیم را امتحان کرد به امتحاناتی؛ و ابراهیم در این امتحانات قبول شد.
خداوند به او جایزه داد و فرمود: «جایزه تو این است که تو را پیشوا و رهبر قرار دادم» و حضرت ابراهیم علیه السلام گفت: «خدایا؛ یک تقاضا دارم که این جایزه را به ذریه من هم بده» و خداوند مقداری از آن را مستجاب کرد.
خداوند بزرگ فرمود: «ای ابراهیم؛ به همه فرزندانت نه! (به آن هایی که معصوم باشند)؛ امامت به هر کسی نمی رسد. در ذریه تو کسانی مثل یعقوب نبی و یوسف و حضرت موسی علیهم السلام و ... و حضرت محمد (ص) هستند. این ها را امامت می دهم، ولی به بقیه تعلق نمی گیرد.»
چند تا مقام داریم: نبوت، رسالت و امامت.
نبوت: یعنی پیغام هایی را به کسانی می رسانند و او نیز اطلاع دارد.
رسالت: یعنی مأموریت پیدا می کند که پیام های خداوند را به مردم برساند.
امامت: یعنی کسی که با تشکیل حکومت در حد امکان، قوانین خداوند را پیاده می کند؛ پس امامت بسیار مهم است.
حضرت ابراهیم علیه السلام نبی و رسول بود و حالا به درجه امامت نیز نائل می شود.
مسلمانان دو دسته هستند: دسته اول اهل سنت و دسته دوم شیعه.
در نظر گروهی از اهل سنت، امام یعنی ریاست دنیوی جامعه را بر عهده دارد و کاری به دین ندارد.
از نظر گروه دیگری از اهل سنت، امام ریاست دنیایی دارد و هم دین و آخرت مردم را بر عهده دارد.
از نظر شیعه، تشکیل حکومت و قدرت باید به دست صالحان بیفتد و رهبران دینی احکام دینی را بیان می کنند.
آیا این دستوراتی که خداوند در قرآن بیان کرده، فقط خواندن آن کافیست؟ یا اینکه باید پیاده شوند و این یعنی حکومت اسلامی که کار مردم است.
آیه 125: به یاد بیاورید آن زمانی را که ما کعبه (بیت الله الحرام) را محل بازگشت مردم قرار دادیم. خدا پرستان آمدند و خدا را قبول کردند و به محل های خود بازگشتند و سالی یکبار به مکه می آمدند و در این محل جمع می شدند (مَثابه یعنی محل بازگشت) که ببینند خداوند چه دستور تازه ای داده است و ما یک محل امنی درست کردیم و حضرت ابراهیم به همراه حضرت اسماعیل علیهما السلام خانه خدا را بازسازی کردند.
خانه کعبه را حضرت آدم علیه السلام بنا کرد و توسط حضرت نوح نبی علیه السلام درست شده و این بار به دست حضرت ابراهیم علیه السلام بازسازی شد.
ارتفاع دیوار کعبه چون بلند بود، حضرت ابراهیم علیه السلام سنگی را زیر پای خود قرار می داد و روی آن می ایستاد که خداوند بعد از ساخت خانه خدا به حضرت ابراهیم علیه السلام دستور داد که آن سنگ را دور نیاندازند و آن سنگ را حدود 13 متر دورتر از خانه خدا قرار دادند و نام «مقام ابراهیم» به خود گرفت و خداوند دستور داد همه حاجیان، پس از طواف دو رکعت نماز در پشت مقام ابراهیم علیه السلام بخوانند.
خداوند می فرماید: «جای پای حضرت ابراهیم را مصلی قرار دادیم تا همه اینجا نماز بخوانند.» و فداکاری های حضرت ابراهیم علیه السلام را یاد کنند.
مهمترین ویژگی همه مساجد از جمله مسجد الحرام پاکیزگی آن است.
به نقل از آقای بهشتی: «از استادم حجت الاسلام قرائتی پرسیدم که در مورد خادم مسجد آیه ای داریم؟»
ایشان پاسخ داد: «بله؛ همین آیه در سوره بقره که حضرت ابراهیم و حضرت اسماعیل علیهما السلام خادم مسجد بوده اند.»
پیامبر (ص) اسلام می فرمودند: «حداقل هفته ای یکبار مساجد را نظافت کنید.»
خداوند می فرماید: «با ابراهیم و اسماعیل قرار گذاشتیم که مسجد را تمیز کنند برای رکوع کنندگان و سجده کنندگان.»
در مسجد جمع شویم و خدا را بندگی کنیم و در آن به مشکلات مسلمانان رسیدگی کنیم و آن را حل کنیم.
آیه 126: به یاد بیاورید آن هنگامی را که ابراهیم دست به دعا بر داشت و از خدا خواست که این شهر را امن قرار بده و در آن کشت وکار باشد و در آن برای مذهبی ها و مومنان و نماز خوان ها فراوانی قرار بده و گفت: «خدایا؛ از اهل (این سرزمین) آنها را که به خدا و روز جزا ایمان آورده اند، روزی بده.»
و خدا می فرماید: «هم برای مؤمنان رزق و روزی می فرستم و هم برای کفار؛ اما برای کفار مقدار کمی قرار می دهم (و البته در قیامت دستشان خالی خواهد بود) و به سمت آتش خواهم کشاند و چه بد جایگاهی است!»
آیه 127: به یاد آورید ابراهیم را که پایه های خانه خدا را بر افراشت و اسماعیل را (که به عنوان کارگرشده بود).
اما با ساختن این خانه دغدغه این را داشتند که قبول می شود یا نه.
تا مسجد سازی تمام شد، گفتند: «خدایا قبول کن که تو شنوا و دانایی.»
آیه 128: بعد از ساخت خانه خدا، حضرت ابراهیم و حضرت اسماعیل علیهما السلام چند در خواست از خداوند داشتند:
در خواست اول: اینکه خدایا ما را مسلمان قرار بده. (یعنی تسلیم فرمان تو باشیم)
در خواست دوم: ذریه آنها نیز مسلمان باشند. (ذریه یعنی فرزندان و فرزندان فرزندان و الی آخر)
در خواست سوم: خدایا ما می دانیم باید تو را عبادت کنیم، ولی مناسک (شکل عبادت) را نمی دانیم؛ تو چگونه عبادت کردن را به ما یاد بده.
شهید مطهری (ره) می گوید: «اگر نماز سلیقه ای باشد، انسان به بیراهه می رود.»
در خواست چهارم: خدایا توبه ما را قبول کن و رحمتت را به ما برگردان که تو توبه پذیر مهربان هستی.
آیه 129: خدایا بین ذریه من یک پیامبری قرار بده تا آیه های کتاب تو را برای مردم بخواند و کتاب تو را به مردم یاد بدهد و مسائل حکمت آموز به مردم بیاموزد و مردم را تربیت کند.
ای پدران و مادران؛ آرزو کنید که فرزندانتان معلم شوند.
خداوند می فرماید: «اگر یک مطلب را به کسی یاد بدهید، به اندازه ای که بین زمین و آسمان را از جواهر پر کنم، به او حقوق می دهم.»
این موجودی که خدا آفریده است؛ یعنی انسان، دو قسمت دارد:
قسمت اول: عقل و اندیشه که به تعلیم نیاز دارد.
قسمت دوم: غریزه و امیال که به تربیت نیاز دارد.
چهار جا در قرآن تعلیم و تربیت آمده است که سه تا از آن ها اول تربیت و بعد تعلیم است و یک جا که همین آیه باشد اول تعلیم و بعد تربیت آمده است و هر دو آنها مهم است؛ ولی تربیت مهم تر است.
