به نام خدامند بخشنده مهربان
تفسیر آیات 107 الی 109 سوره توبه درباره ساخت مسجد به دست پیامبر (ص)
امسال یک هزار و پانصدمین سال میلاد پیامبر گرامی اسلام (ص) است و آیاتی را که به پیامبر (ص) مربوط می باشد، تفسیر می کنیم.
هفته گذشته در مورد هجرت پیامبر (ص) که روز اول ماه ربیع الاول بود، صحبت شد.
اولین مساجد در اسلام ؛ مسجد قبا و مسجد النبی (ص) می باشد که در ماه ربیع الاول ساخته شده اند، به همین دلیل آیات 107 الی 109 سوره توبه را که درباره ساخت مسجد است، برای شما بیان می کنیم.
ادامه قصه هفته قبل
تروریست ها می خواستند پیامبر اسلام (ص) را به قتل برسانند؛ پیامبر (ص) از طریق آسمان مطلع شد و حضرت علی علیه السلام را به جای خودشان نشاند و به سمت مدینه حرکت کرد.10 تا 12 روز گذشت تا به روستایی در نزدیکی شهر مدینه به نام روستای قبا رسیدند و الان جزء شهر مدینه می باشد. در مدت 4 تا 5 روز (زمانی که از روز دوشنبه تا روز جمعه، پیامبر (ص) در این روستا بودند) مسجدی در روستا به نام مسجد قبا بنا کردند.
این اولین مسجدی بود که در اسلام بنا شد؛ چون مشرکان اجازه نمی دادند که در مکه مسجدی بنا شود. به پیشنهاد مردم قبا، مسجدی در این روستا توسط پیامبر (ص) با همکاری جناب عمار یاسر بنا گردید؛ چون پیامبر (ص) دوست داشتند تا نماز را به جماعت بر پا کنند.
با استقبال مردم مدینه، پیامبر (ص) روز جمعه بعد از آمدن حضرت علی علیه السلام به همراه فاطمه ها وارد شهر مدینه شد؛ چون فاصله مکه تا مدینه حدود 500 کیلومتر بود و در بین راه فاطمه ها سواره و حضرت علی علیه السلام پیاده آمده بودند و پای حضرت علی علیه السلام مجروح شده بود که توسط پیامبر (ص) مداوا گردید.
در بدو ورود پیامبر (ص) مردم مدینه خیلی خوشحال بودند و شعر می خواندند.
برای اینکه پیامبر (ص) کجا زندگی کنند، بین مردم مدینه دعوا شد که پیامبر (ص) در کدام محله سکونت داشته باشند. از طرف آسمان ندا آمد که افسار شتر را بر گردنش بیاندازید، هر کجا که شتر خوابید، پیامبر(ص) در همان مکان اسکان کنند و شتر در محله فقیر نشین جلوی درب منزل ابو ایوب انصاری که منزلی دو طبقه بود، به زمین نشست و طبقه بالا خود و همسرش که تازه عروس و داماد بودند ساکن بودند و در طبقه پایین مرغ و خروس و احشام بودند که قرار شد پیامبر(ص) در منزل ایشان سکونت کنند. ابو ایوب به پیامبر (ص) عرض کرد که ما طبقه بالا را در اختیار شما قرار می دهیم و خودمان به طبقه پایین می رویم که پیامبر (ص) قبول نکردند و بعد از تمیز کردن طبقه پایین در همان طبقه سکنی گزیدند.
روبروی منزل ابو ایوب، زمینی بود که برای دو کودک یتیم به نام های سَهل و سُهیل بود. قرار شد پیامبر (ص) آن زمین را خریداری کرده و مسجد النبی (ص) را در آن بنا کند.
در ساخت مسجد النبی، پیامبر (ص) بیشترین کار را انجام دادند و بعد از ایشان حضرت علی علیه السلام، سلمان فارسی و عمار یاسر بیشترین کمک را کردند تا بالاخره مسجد النبی (ص) بعنوان دومین مسجد ساخته شده به دست پیامبر (ص) گرامی اسلام بنا شد.
آنقدر پیامبر (ص) مسجد قبا را دوست داشتند که روز های دوشنبه نماز را در مسجد قبا اقامه می کردند و می فرمودند: «این مسجد با نیّات پاک بنا شده است.»
مساجد برای چه منظور هایی ساخته شده اند؟
منظور اول: عبادت و دعا و سجده (مسجد به معنی جای سجده)؛ پیامبر (ص) نمازها را در مسجد می خواندند.
شهر مدینه در تابستان ها بسیار گرم بود و پیامبر (ص) به مسلمانان می فرمودند که به خاطر گرما در نماز جماعت غیبت نکنند. هر روز پیامبر (ص) قبل از نماز سرشماری می کردند و حال کسانی را که در نماز شرکت نداشتند، جویا می شدند و اگر مطلع می شدند کسی به علت مسافرت در نماز حاضر نیست، برای او دعای خیر بدرقه راهش می کردند و اگر کسی مریض بود به عیادت ایشان می رفتند و ...
منظور دوم: آموزش قرآن، احکام، تاریخ گذشتگان وآموزش های تکلیفی مسلمانان؛ پیامبر (ص) غالبا قبل یا بعد از نمازها سخرانی کوتاهی داشتند و غالبا زیاد اما کوتاه بود.
منظور سوم: رسیدگی به امور مستمندان، فقرا و گرفتارانی که به مسجد می آمدند تا پیامبر (ص) مشکلاتشان را حل کند.
مثلا جوانی جویای کار بود یا نیاز به انتخاب همسر ومراسم ازدواج بود، به پیامبر (ص) در مسجد مراجعه می کرد و پیامبر (ص) نیز شخصا یا با مطرح کردن بین مسلمانان مشکلات را بر طرف می کردند.
مسجد محل مشاوره خانواده بود؛ مثلا جوانی که می خواست ازدواج کند، به پیامبر (ص) مراجعه می کرد و پیامبر(ص) به مسلمانان می گفت: «آیا کسی هست که دخترش را به این جوان بدهد؟» و یا اگر خانواده ای اختلاف داشتند، به ایشان مراجعه کرده تا جلوگیری از طلاق و ... شود.
از مشکلاتی که از سال دوم هجرت برای مسلمانان به وجود آمد، جنگ ها بود که یکی از آنها جنگ بدر بود و برای جمع کردن نیرو و سازماندهی جنگ و یا رسیدگی به حال مجروحان جنگ از مسجد استفاده می شد.
بعد از ساخت مسجد النبی (ص)، دیگر محلات نیز تقاضای ساخت مسجد را داشتند. هر مسجدی که در محلی بنا می شد، پیامبر (ص) یک نفر را که آدم مؤمن و خوب و با ایمان و بیشتر از سادات هاشمی بود، برای امامت جماعت مسجد تعیین می کردند.
از جمله کسانی که در مدینه سکونت داشتند، منافقین بودند که با زبان مسلمان بودند، ولی در عمل اسلام را قبول نداشتند.
منافقین با مشرکین و یهودیان و امپراطوری رم زد و بند داشتند.
ابو عامر اهل مدینه بود و قبل از آمدن پیامبر (ص) به مدینه به دین مسیح روی آورده و کشیش مسیحی شده بود. با آمدن پیامبر (ص)، او اعتبارش را از دست داده و مخالف پیامبر (ص) شده بود؛ به همین خاطر با مشرکین مکه همدست شده و در طراحی دو جنگ بدر و احد مشارکت داشته است.
ابو عامر (پدر حنظله که شب اول عروسی بعد از زفاف، بدون غسل به میدان احد وارد شد وبعد از جنگ بسیار به شهادت رسید که پیامبر (ص) در مورد این شهید می فرماید: «شهیدی بود که توسط فرشتگان غسل داده شد.») از عربستان به اروپای امروزی (امپراطوری روم) رفته و به عنوان یک جاسوس شروع به نقشه کشی علیه مسلمانان کرد و با کمک امپراطور روم (هرقل) برای مشرکین مدینه پول فرستاد تا با آن یک مسجد بسیار زیبا (مسجد ضرار) بسازند و هدفشان این بود که مسجد النبی (ص) را کم رونق کنند و بین مسلمانان چند دستگی بوجود آید. بعد از ساخت مسجد به دست مشرکین، یک امام جماعت نیز برای آن تعیین کردند و از پیامبر (ص) خواستند که مسجد را افتتاح کند.
پیامبر (ص) به آنان گفت:«این مسجد را برای چه ساخته اید؟» و آنها گفتند که برای کسانی که کسالت دارند و نمی توانند به مسجد بیایند، نزدیک تر است.
پیامبر (ص) فرمودند: «فعلا عازم جنگ (جنگ تبوک) هستم و در راه بازگشت آیات سوره توبه نازل شد.
آیه 107 سوره توبه: آنها یک مسجد ساختند؛ به چهار منظور:
منظور اول: ضرر زدن به مسلمانان
منظور دوم: تبلیغ بی دینی
منظور سوم: تفرقه
منظور چهارم: کمین گاه و پایگاهی علیه خدا و رسولش
در این هنگام خدا به پیامبر (ص) فرمود که به این مسجد نروی و نماز نخوانی و دستور داد که این مسجد را آتش بزن و جای آن را محل جمع آوری زباله قرار بده.
مسجد سازان آمدند و گفتند: «به خدا ما هیچ منظوری غیر از رضای خدا نداشتیم و قسم خوردند و خداوند گواهی می دهد که اینها دروغ گویان هستند.» وظیفه مسلمانان هوشیاری و بیداری است.
آیه 108 سوره توبه: ای پیامبر؛ ابدا به این مسجد نرو؛ به آن مسجدی که از روز اول با نیت خوب ساخته شده است، برو. (اشاره به مسجد قبا و مسجد النبی (ص))
در مسجد قبا و مسجد النبی (ص) افرادی می آیند که می خواهند پاک شوند: پاکی ظاهری و پاکی باطنی. مسجد جای پاکان است و خداوند پاکیزه ها را دوست دارد.
آن مسجد شاید شیک تر و زیبا تر باشد، ولی نیت پاکی در ساخت آن نبوده است. این آیات نازل شد و
از این آیات این درس ها را می گیریم:
درس اول: دشمن از مسجد و مذهب علیه مذهب استفاده می کند.
درس دوم: مهمتر از مسجد سازی، انگیزه ها و نیّات بانیان است.
اسم مسجدی را که منافقان ساختند، خداوند مسجد ضرار نامید؛ یعنی برای ضرر رساندن.
هر مسجدی که پایگاه تفرقه باشد، اسلام از آن بیزار است؛ مسجد ها باید پایگاه وحدت باشند.
درس سوم: همه مردم باید مسجد را خانه خود بدانند و مساجد باید ازهمه استقبال بکنند و امام جماعت باید به همه روی خوب نشان دهد؛ طوری که همه بگویند امام جماعت مرا دوست دارد و در زمان پیامبر (ص) اینگونه بوده است؛ پس اگر در مسجدی تفرقه باشد باید از آن دوری کرد.
درس چهارم: در هنگام جنگ با دشمنان خارجی از دشمنان داخلی غافل نباشید.
آیه 109 سوره توبه: آیا آن کسی که یک مسجد را می سازد و نظرش پاکی و تقوی و خوشنودی خداست بهتر است، یا منافقین که مسجدی ساختند و خداوند آن را تشبیه به لبه پرتگاه کرده که در آستانه افتادن به داخل جهنم است؟ (اما مسجدی که مسلمانان در قبا و مدینه ساختند، در جای محکم است) و خداوند کسانی را که ظلم می کنند، هدایت نمی کند. (ظلم به دیگران و ظلم به خود)
آن منافق به خود و نسل و جامعه خود ظلم می کند و خداوند ظالمین را دوست ندارد.
