بسم الله الرحمن الرحیم
تفسیرسوره قصص آیات ۱ تا ۶
امیرالمومنین (ع) فرمودند: «خداوند آیات کتابش را به هفت شکل نازل فرموده؛ اول: امرها، دوم: نهی ها، سوم: تشویق ها، چهارم: هشدارها، پنجم: قصه ها، ششم: مثلها و هفتم: گفتگوها.»
کسی بیشتر از خداوند انسان را نمی شناسد .خداوند رهنمودهای خود را در شکل های مختلف برای انسان آورده است. اما بیشتر هدایت هایش را در قالب قصه ها آورده است. خیلی از سوره های قرآن قصه دارد.
اما یک سوره را به نام قصه ها نامیده که همین سوره قصص است.
اولین قصه این سوره قصه موسی وفرعون است.
این آیات را به مناسبت نیمه شعبان انتخاب کرده ایم.
ازپیامبر (ص) وامامان درباره امام زمان (ع) بیش از سه هزار حدیث به ما رسیده است.
بخشی از آن احادیث درباره همین آیات قرآن است که اشاره دارد به امام زمان (عج)، از جمله آیه ۵ سوره مبارکه قصص.
بسم الله الرحمن الرحیم...به نام الله؛ خدایی که همه را دوست دارد ومؤمنان را برای همیشه، هم دنیا وهم آخرت.
شهید مطهری(ره) بر اساس حدیثی از امام صادق (ع) نقل می کند: «فرق رحمان و رحیم در این است که رحمان یعنی خدا همه را دوست دارد، همه بندگانش را که خلق کرده دوست دارد وبرای همه بندگانش نعمت فرو می فرستد که این رحمانیت خداست و رحیم یعنی مؤمنان را برای همیشه وتا بلندای قیامت دوست می دارد.» هردو یک ریشه دارد وبه مهربانی خدا برمی گردد، اما در کلمه «رحمان» همه ودر کلمه «رحیم» همیشه گنجانده شده است.
طسم....بیست و نه سوره قرآن با حروف رمز آغاز می شوند.
مفسران درباره چیستی این حروف رمز توضیح داده اند.
امام رضا (ع) این معنا را فرمودند :«یعنی خداوند این کتاب معجزه را با همین حروفی که در دسترس همه هست نوشته است.»
معناهای دیگری هم امامان ما فرموده اند، مثل اینکه این حروف به اسمهای خدا اشاره دارد. یا این معنا که این حروف به مکانهای مقدس اشاره دارد، یا بعضی از احادیث فرموده اند که این حروف رمزی است بین خدا و پیامبر (ص)، یا فرموده اند که رمزی است که آخرالزمانی ها کشف می کنند.
«تِلکَ آیاتُ الکِتابِ المُبینِ»...این سوره یا این کتاب، آیه های کتاب روشن و روشنگر است.
در ادبیات عرب فعل دو جور است: لازم ومتعدی والبته فعلهایی هم داریم که به هردو معنا می شود واینجا از این قبیل است.
«مبین» به معنای روشن وبه معنای روشنگر بکار برده می شود.
یعنی کتاب خدا قرآن پیچیدگی ندارد .اگر بندگان خدا کتاب خدا را باز کنند ومقداری دقت کنند معنای آن روشن است.
«مبین» یعنی هم روشن وهم روشنگر...روشنگر یعنی درست را از نادرست به ما می فهماند. حق را از باطل به ما می فهماند.هر کس شک دارد که راه درست کدام است بیاید واز قرآن بهره برداری کند.این کتاب مبین وروشنگر است پس درست ونادرست وسره وناسره وحق وباطل را به ما می شناساند.
«نَتلوا عَلَیکَ مِن نَبَإ موسَی وَ فِرعَونَ بِالحَقِّ لِقَومٍ یُؤمِنونَ»
قصه گو خداست. در این آیه می فرماید: «می خوانیم برای تو گوشه ای از قصه ی موسی وفرعون را برای گروهی که ایمان می آورند.»
اگر همه قصه موسی وفرعون را بخواهیم بیان کنیم، چند جلد کتاب می شود.
گوشه ای از قصه ی موسی وفرعون را ای رسول ما برای تو می خوانیم.
این قصه برای مؤمنین است.
این سوره در مکه نازل شده است.
مسلمانان در مکه در شرایط سختی بوده اند.از نظر جمعیت وامکانات در سختی ومضیقه بوده اند. راه وفکرشان درست بود ولی در اقلیت بودند.
مشرکین قدرت وامکانات وجمعیت بیشتری داشته اند وبه همین خاطر مسلمانان را شکنجه می کردند وبه رسول خدا (ص) اهانت واذیت می کردند.
یک نکته قابل اهمیت است وآن اینکه بیشتر قصه های قرآن در مکه نازل شده است واین قصه ها باعث بیشتر شدن روحیه مسلمانان تحت فشار آن دوران بود.گاهی اوقات باعث امید مسلمانان ودوری از یأس در ایشان می شد.
قصه موسی وفرعون در مکه وروزگار تنهایی وغربت و بی کسی مسامانان امید بخش آنان بود ودلهای آنان را مصفا میکرد.
«لِقَومٍ یُؤمِنونَ» گوشه ای از قصه موسی وفرعون را ما برای تو پیامبر می خوانیم، اما قصه برای مؤمنین است.
منظور از مؤمنین، مؤمنین همه روزگاران است.
امام رضا (ع) فرمودند: «قرآن برای یک زمان خاص ویک جمعیت خاص نیست.»
قصه قرآن واقعی است واز روی تخیل نیست...بِالحَقِّ...حقیقی است.
قصه انسانهایی شبیه ما و با مشکلاتی شبیه ما وبا راه حل هایی شبیه ما است.
از این آیه معلوم می شود که یک قواعدی بر تاریخ و جامعه حاکم است.
به خاطر آن قاعده خدا فرموده از این قصه استفاده کنید.
قصه مال سه هزارسال پیش است ولی درسش برای امروز است.
قصه آن زنی که خود را آرایش کرد وبه جوان گفت که از من کام بگیر برای گذشته است ولی امثال این قصه الآن در جامعه بسیار است وچه بسیار دختر وپسری که در شرایط گناه قرار می گیرند وباید به خدا پناه ببرند.
پس اگر کار یوسفی کند به نتیجه یوسفی می رسد. برای همین است که خداوند در سوره یوسف فرموده: «وَ کَذَلِکَ نَجزِی المُحسِنینَ» این که ما دست یوسف را گرفتیم مخصوص یوسف نیست، بلکه هر جوان پاکیزه ای وقتی با گناه روبرو شد وخودش را نگه داشت واز خدا کمک خواست، ما دستش را می گیریم.
قصه ها فایده شان در درسهایی که دارند، است وگرنه می شود سرگرمی.
قصه های خدا برای بیداری و درس گرفتن است.
این قصه ها برای کسانی بکار می آید که باور دارند این جهان فرمانروا وآفریدگاری دارد.
«اِنَّ فِرعَونَ عَلَا فِی الاَرضِ» فرعون یک نمونه است، او یک دیکتاتور است، او در زمین سلطه گری وبرتری جویی می کرد.
«وَجَعَلَ اَهلَها شِیَعًا» مردم کشورش را دسته دسته کرد ومتفرق نمود.
دیکتاتورها انسجام و اتحاد ملت را نمی خواهند؛ چون آنها وقتی به هدفشان می رسند که تفرقه باشد.
این طرح انگلیسی ها را همه دنیا می دانند که تفرقه بینداز وحکومت کن.
فرعون ها انسجام وصمیمیت ملت را نمی پسندند.
نقشه طراحی می کنند تا بین اقوام و نژادها را بهم بزنند.
«یَستَضعِفُ طائِفَةً مِنهُم» جمعی از مردم را در ضعف و ناتوانی نگه می داشت وبه آنها اجازه تحصیل نمی داد واجازه نمی داد مدیریت جامعه را بر عهده بگیرند و آنها را برای نوکری نگه می داشت.
یکی از اهرام مصر را صدهزار نفر در طی ۲۰ سال با بردگی وطی مسافت های طولانی وحمل سنگ ساختند.
سایتی است که در آن مقام معظم رهبری کتابهایی را معرفی و خصوصا به جوانان مطالعه این کتابها را توصیه فرموده اند، یکی از این کتابها به اسم ریشه ها است.
داستان تلخ برده داری در آمریکاست که با کشتی های غول پیکر این سیاهان را از آفریقا برای برده داری می آوردند.
حضرت امام خمینی (ره) در کلماتشان، کلمات مستضعف ومستکبر را بسیار بکار می بردند.ایشان میفرمودند: «آمریکا ونظام شاهنشاهی ملت ایران را در ضعف نگه می داشتند، نمی خواستند جوانها عزیز وآگاه باشند وعلوم را بدست بیاورند که این همان نظام فرعونی است.»
«یُذَبِّحُ اَبنائَهُم» پسران را سر می بریدند .قرآن کلمه ذبح بکار برده؛ یعنی کشتن مثل گوسفند.
خدا لعنت کند داعش را که وزیر وقت دولت آمریکا خانم کلینتون مقابل دوربین گفت: «این داعش را ما درست کرده ایم.»
داعش مقابل دوربین سر می برید.
برای نمایش قدرت نمایی خود فرعون، برای اینکه کسی جرأت نکند علیه او حرفی بزند، پسران را سر می برید .
معمولا در قیام وبرپایی حکومت ها جوانان بودند که جان در طبق اخلاص می گذاشتند. فرعون با کشتن پسرها این خطر را دفع می کرد.
«وَ یَستَحیِی نِساءَهُم» دختران وزنان را زنده نگه می داشت.
یکی برای اینکه از نیروی کار آنها استفاده کند .همین کاری که اروپایی ها چند قرن است که انجام می دهند وزنان را به عنوان نیروی کار ارزان به خدمت گرفته اند
ویا سوء استفاده جنسی از زنان کنند.
اینها تکرار تاریخ است.
جوانان ما متأسفانه انگلیس را نمی شناسد .این انگلیس در هند وجنوب ایران وسایر مستعمراتش چه جنایتی که نکرده اند!
«اِنَّهُ کانَ مِنَ المُفسِدینَ» حقیقت این است که فرعون از فسادگران بود.
پیامبران قبل از موسی بن عمران بشارت داده بودند که یک منجی خواهد آمد .مثل اینکه ما بشارت دریافت کردیم که در آخر الزمان، امام زمان (عج) خواهد آمد.
فرعون هم خوابی دیده بود که از چند طرف طوفانهایی به سمت مصر می وزد. او از تعبیر کنندگان خواب معنای خوابش را خواسته بود وآنها معنا کردند که امسال پسری به دنیا خواهد آمد .
اگر می خواهی اراده خدا را تماشا کنی، این قصه را بخوان.
از طرح های فرعون این بود که پسرها را بکشد واصلا نگذارد پسری در آن سال باشد که حکومتش را برهم زند.
ولی از آنجا که خدا اراده فرموده بود باید آن پسری که بماند، ماند و در هولناک ترین جا که همان کاخ فرعون است ودر بغل فرعون پرورش یافت.
روایت است امام زمان (عج) با پیامبران شباهت هایی دارند. شباهت ایشان با موسی بن عمران (ع) دراین است که وقتی مادر امام زمان (عج) به ایشان باردار بودند، نشانه های بارداری در او پیدا نشد؛ مثل مادر موسی بن عمران که همسایه ها نمی دانستند در این خانه خانمی باردار است.
البته به اراده پروردگار:
«وَ نُریدُ اَن نَمُنَّ عَلَی الَّذینَ استُضعِفوا فِی الاَرضِ وَ نَجعَلَهُم اَئِمَّةً وَ نَجعَلَهُمُ الوارِثینَ» واراده کرده ایم ما که همه دنیا وآسمانها وزمین مال ماست، ما اراده کرده ایم که منت بگذاریم. منت در لغت یعنی یک موهبت بزرگ.
ما اراده کرده ایم به مستضعفان وبیچارگان یک موهبت بزرگ بدهیم.
وآن موهبت این است که آنها را پیشوایان و وارثان زمین قرار بدهیم.
«وَ نُمَکِّنَ لَهُم فِی الاَرضِ» امکانات در اختیار مستضعفین قرار بدهیم، بودجه وامکانات می دهیم.
«وَ نُرِیَ فِرعَونَ وَ هامانَ وَ جُنودَهُما مِنهُم ما کانوا یَحذَرونَ»
یکی از مسائلی که رهبر عزیزمان در سخنانشان اشاره دارند این است که آمریکائیها واسرائیلیها در محاسباتشان اشتباه می کنند.
خداوند می فرماید: «ما خواستیم نشان بدهیم به فرعون وفرمانده ارتش او هامان که نفر دوم در اداره کشور بود همان چیزی را که از آن می ترسیدند.»
یعنی فروپاشی.
چه کسی گمان می کرد که فرعون در آبهای رود نیل غرق شود؟ فرعون این همه امکانات وقدرت وارتش داشت.اما اراده خدا غالب است بر اراده ها.
امیرالمؤمنین (ع) در نهج البلاغه حکمت ۲۰۹ راجع به امام زمان (ع) مطلبی می فرمایند ودر آخر این آیه را می خوانند.میفرمایند: «دنیا بعد از مدتی که مثل یک شتر چموش با ما بد رفتاری کند ، این دفعه دنیا به ما رو می آورد، حزب الهی ها روی کار می آیند.صالحین روی کار می آیند. مؤمنین ومتقین روی کار می آیند.» و پشت سر این مطلب همین آیه ۵ سوره قصص را تلاوت فرمودند.
درحدیث دیگری امیرالمؤمنین ع در تفسیر این آیه فرمودند: «این جمعیتی که در آیه اشاره شده آل محمد (ص) است وخداوند مهدی این امت را مبعوث خواهد کرد بعد از تلاشهایی که منتظران انجام بدهند، عزیز خواهد داشت آنها را و دشمنانشان را خوار وذلیل خواهد کرد.»
امام زین العابدین (ع) قسم خوردند که ابرار از ما اهل بیت سلام الله علیهم هستند و رهروان راه ما مثل رهروان راه موسی بن عمران ودشمنان ما مثل دشمنان موسی بن عمران ورهروان فرعون هستند.
این آیه به ما می فرماید که اراده خدا یکجا تحقق پیدا کرد وآن وقتی بود که موسی بن عمران فرعون وفرعونیان را منزوی کرد.
یکجای دیگر مصداق پیدا کرد وآن وقتی بود که پیامبر اسلام (ص) بر مشرکین غلبه پیدا کرد و به مکه با عزت وارد شد واین بار مسلمانان در اقلیت نبودند ومشرکین نابود شدند.
وآن کاملترین شکلش در آخر الزمان به دست امام زمان (عج) وبا کمک شما ان شاءالله خواهد بود.
اللهم عجل لولیک الفرج والعافیة والنصر و اجعلنا من انصاره واعوانه وشیعته
الهی آمین
