بسم الله الرحمن الرحیم
تفسیر آیات ۲۸۵ و۲۸۶ سوره بقره
پیامبر اکرم (ص) فرموده اند: «این دو آیه گنج است.» علامه طباطبایی (ره) می فرمودند: «خلاصه وچکیده سوره بقره در این دو آیه است.»
سوره بقره اولین سوره است که در مدینه بر پیامبر (ص) نازل شده است.
تفسیر آیات از تفسیر المیزان بیان می شود.
حق خدا بر بندگانش اطاعت است. بیش از ۹۰۰ بار در قرآن کلمه «رَبّ» آمده است. یک معنای رَبّ صاحب است .«رَبُّ البَیتِ» یعنی صاحب خانه.
صاحب ما در این جهان الله است.
معنی دیگر رَبّ یعنی مدیر. ما کارکنان خدا در این عالم هستیم و مدیر الله است.
معنی دیگر تربیت کننده است...رَبُّ العالَمینَ تربیت کننده همه عالمیان است.
سوره بقره با این عبارت رمزی شروع می شود: «الم». امام رضا (ع) می فرمایند: «خدا می فرماید: «من قرآن را که معجزه است، با همین حروف درست کردم، اگر شما هم می توانید مثل آن را بیاورید.»
«ذلِکَ الکِتابُ لارَیبَ فیهِ هُدیً لِلمُتَّقینَ»...شکی در آن نیست که ما متقین را هدایت می کنیم. متقین چه کسانی هستند؟ «الَّذینَ یُؤمِنونَ بِالغَیبِ» کسانی که به جهان دیگر عقیده دارند.
کسانی که به غیب مثل فرشته ها، خدا، امام زمان (عج) ایمان دارند.
«وَیُقیمونَ الصَّلَوةَ»...آنان که در مقابل پروردگارشان پیشانی به خاک می گذارند.
«وَالَّذینَ یُؤمِنونَ بِما اُنزِلَ اِلَیکَ وَ ما اُنزِلَ مِن قَبلِکَ»...کسانی که به قرآن وکتابهای آسمانی که قبلا نازل شده مثل انجیل وتورات وزبور و صحف و... ایمان دارند.
«وَمِمّا رَزَقناهُم یُنفِقونَ»...متقین از آنچه روزیشان کردیم ،انفاق می کنند.
خدا برای متقین چه می کند؟ «اُولَئِکَ عَلَی هُدیً مِن رَبِّهِم وَاُولَئِکَ هُمُ المُفلِحونَ»
خدا هدایتشان می کند و برایشان رستگاری قرار می دهد.
بعد خداوند درباره کافران ومنافقان در این سوره آیاتی آورده است.
بعد درباره آدم وحوا وخلقت و سجده فرشتگان وابلیس آیاتی آمده است.
بعد درباره یهودیان که خداوند آنها را از فرعون نجات داد وبرایشان پیامبر فرستاد وآنها را به سرزمین مقدس فرستاد وغذاهای خوب فروفرستاد وانواع نعمت داد ولی ایشان کفران نعمت کردند و به جنگ با خدا رفتند واز قانون های خدا سرپیچی کردند و پیامبر خدا را نافرمانی کردند. وقتی حضرت موسی (ع) به کوه طور رفته بود، آنها با حرف سامری گوساله پرست شدند. لذا قصه یهود قصه عجیبی است.
روزگاری بود که جنگ پیش آمد، آنها به پیامبرشان گفتند: «خودت وخدایت به جنگ بروید و وقتی خبر پیروزی را برای ما آوردید، ما می آییم.»
یک دورانی رباخواری بین آنها رواج زیادی یافت.
خدا هم در جواب کارهای آنها ایشان را عذاب کرد. یکی از عذاب ها این بود که چهل سال آنها را در سرزمینی سرگردان نگه داشت.
یک عذاب دیگر هجوم قورباغه ها به خانه هایشان بود.
دیگر عذاب، صاعقه ها و طوفان های سهمگین بود.
دیگر کاری که خدا برای تنبیه این افراد کرد، فرستادن دستورات سخت بود.
علامه طباطبایی (ره) می فرمایند: «این دو آیه آخر حرف مسلمانان به پیامبرشان است.»
می گویند: «پروردگارا؛ ما مثل یهودیان که بین پیامبران فرق می گذاشتند، نیستیم.» یهودیان موسی (ع) را قبول کردند وعیسی (ع) را قبول نکردند.
گروهی عیسی (ع) وموسی (ع) را قبول ولی پیامبر اکرم (ص) را قبول نکردند یا به پیامبران الهی گاهی نسبت های ناروا دادند.
مسلمانان به خدا می گویند که ما مثل یهودیان نیستیم.
حدیث داریم خوشا بحال کسانی که این دو آیه را شبها می خوانند.
«آمَنَ الرَّسولُ بِما اُنزِلَ اِلَیهِ مِن رَبِّهِ»...پیامبر به آنچه از پروردگارش نازل شده ایمان دارد.
دعوت کننده باید قبل از بقیه به حرف خود اعتقاد داشته باشد.
«وَ المُؤمِنونَ کُلٌّ آمَنَ بِااللهِ»...مؤمنان همگی به خدا ایمان دارند.
«وَمَلَائِکَتِهِ وَ کُتُبِهِ وَ رُسُلِهِ»...مؤمنان به وجود ملائکه و کتابهای آسمانی و پیامبران الهی ایمان دارند. بیش از صد جا در قرآن صحبت فرشتگان شده است. ساماندهی این جهان به امرخدا به دست فرشتگان است.
ما مسلمانان فرشتگان را قبول داریم .تعداد فرشتگان بسیار است و۴ فرشته معروف جبرائیل و میکائیل واسرافیل وعزرائیل است که مقام ویژه ای پیش خداوند دارند. فرشتگان درجات مختلف دارند.
ما کتابهای آسمانی را قبول داریم. ما رسولان الهی را هم قبول داریم. تعداد فرستادگان الهی ۱۲۴ هزار تا هستند که سرگذشت حدود ۲۴ تا از آنها در قرآن آمده است. ما به آنها ایمان داریم.
«لا نُفَرِّقُ بَینَ اَحَدٍ مِن رُسُلِهِ»...ما مثل یهودیان بین رسولان الهی فرق نمی گذاریم. همه را قبول داریم.
«وَ قالوا سَمِعنا وَ اَطَعنا غُفرانَکَ رَبَّنا وَ اِلَیکَ المَصیرُ» ...پیامبر ومؤمنان می گویند: «ما قبول داریم، ما شنیدیم قرآن را وقبول داریم. به غیر از قبول داشتن اطاعت هم می کنیم. هم در دل قبول داریم وهم در عمل به آیات عمل می کنیم.»
مؤمن دوتا علامت دارد؛ اینکه قرآن را قبول دارد وعمل می کند.
گاهی از عمل درست کوتاهی داریم، پس می گوییم: «غُفرانَکَ رَبَّنا»...بخشش تو را می خواهیم ...بیامرز مارا...«اِلَیکَ المَصیرُ»...بازگشت همه موجودات به سوی توست.
آیه ۲۸۶...ایمان درجات دارد...امام صادق (ع) در حدیثی فرمودند: «ایمان ۱۰ درجه دارد.»
در روز قیامت به اندازه درجه ایمانمان از ما حساب می پرسند.
«لایُکَلِّفُ اللهُ نَفسًا اِلّا وُسعَها»...خدا از انسانها به اندازه وُسعشان حساب می خواهد. این باعث امید ما می شود.
خدا به اندازه توان هرکس از او عمل می خواهد.
پیامبر اکرم (ص) فرموده اند: «اگر کسی ۱۰ درهم داشته باشد ویک درهم را درراه خدا بدهد، با کسی که ۱۰۰ درهم دارد و۱۰ تا را در راه خدا می دهد وبا کسی که ۱۰۰۰ درهم دارد و۱۰۰ تا را در راه خدا می دهد ،از لحاظ پاداش برابرند. چون هر کدام به اندازه توانایی خود انفاق کرده است.
خداوند از کسی مسؤولیت نمی خواهد، مگر به اندازه توانایی اش.
«رَبَّنا لا تُؤاخِذنا اِن نَسینا اَو اَخطَأنا»...خدایا اگر اشتباه کردیم یا فراموش کردیم ما را مواخذه نکن.
گاهی اشتباهات وفراموشی ما به خاطر سهل انگاری است که در این آیه اشاره دارد وطلب عفو از خدا داریم.
ما مثل یهودیان سرکش نیستیم وبه خاطر خطاها واشتباهاتمون عذرخواهی می کنیم.
به ما سفارش کرده اند بعد از نماز پیشانی بر خاک بگذاریم وصد مرتبه «عَفوًا» بگوییم.
«رَبَّنا وَلا تَحمِل عَلَینا اِصرًا»...خدایا دستور سختی برای ما قرار نده.
«کَما حَمَلتَهُ عَلَی الَّذینَ مِن قَبِلنا»...همانطور که در امتهای قبل بواسطه سرسختی و عهد شکنی وعدم اطاعت دستورات خدا دستورات سختی داده شده است.
اسلام دینی شیرین وآسان است. این سختی ها ممکن است در امتهای گذشته بخاطر بد مستی های آنان بوده باشد، ولی اسلام دینی آسان است.
اسلام دینی شیرین وفطری وعقلی است.
رهبر گرانقدر انقلاب می فرمایند: «اسلام برای دنیا حرف دارد.»
«رَبَّنا وَلا تُحَمِّلنا ما لا طاقَةَ لَنا بِهِ»...خداوندا کاری که ما طاقت نداریم وخیلی سخت است، برما امر نکن .این دعا هم بخاطر این است که امتهای قبلی دستورات خدا را انجام نمی دادند وخداوند به عنوان عذاب کارهای سخت از ایشان می خواست.
«وَ اعفُ عَنّا»...خدایا از ما درگذر...آن اثری که گناه بر من گذاشته آن را بردار.
«وَ اغفِر لَنا»...یعنی ببخش ما را...یک ساتری بر گناه ما بینداز تا کسی نفهمد من این گناه را انجام دادم.
حدیث داریم اگر در این دنیا از دیگران گذشت کردیم، خدا هم گذشت خواهد کرد.
اگر خطای دیگران نسبت به خودمان را ندیده بگیریم در قیامت خداهم نسبت به ما چنین کاری می کند.
امام باقر (ع) می فرمایند: «در قیامت گروهی به خدا التماس می کنند زودتر به جهنم بروند زیرا طاقت رسوایی را ندارند.»
«وَ ارحَمنا»...به ما مهربانی کن، «اَنتَ مَولانا»...تو رئیس ما هستی... «فَانصُرنا عَلَی القَومِ الکافِرینَ» ...خدایا مارا بر دشمنان پیروز بگردان.
خداوندا رحمت ونصرتت را بر مسلمانان در سرتاسر عالم فروفرست.
والسلام علیکم ورحمه الله و برکاته
