(1404-1344ش)، دانشمند هستهای و رئیس فقید دانشگاه آزاد اسلامی
زندگی و زمانه
شهید دکتر محمّدمهدی طهرانچی در چهاردهم تیر 1344 در تهران به دنیا آمد. پدرش فردی متدیّن و کارمند بانک کشاورزی، و مادرش بانویی پرهیزگار از سلالۀ سادات بود. به اقتضای شغل پدرش، تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در مدارس چالوس گذراند و دورۀ دانشگاه را از سال 1362 در رشتۀ فیزیک دانشگاه شهید بهشتی تهران پی گرفت.
او پس از اخذ مدرک کارشناسی ارشد و قبولی در آزمون بورسیۀ دکترای این رشته، به همراه همسر و فرزند خود به مسکو رفت و با وجود مشکلات داخلی روسیه در آن زمان و سختیهای فراوان تحصیل در خارج از کشور، در سال 1376 موفق به اخذ دکترای فیزیک حالت جامد از دانشگاه فیزیک و تکنولوژی مسکو شد.
وی در سال 1376 به تهران بازگشت و ابتدا به عنوان استادیار رشته فیزیک در دانشگاه شهید بهشتی مشغول شد و در سال 1385 به مقام استاد تمامی این دانشگاه دست یافت. شهید طهرانچی به پاس سالها تلاش در حوزه توسعه علم و دانش، در سال 1391 به عنوان استاد نمونه کشوری برگزیده شد و از سال 1402 به عنوان عضو پیوسته فرهنگستان علوم ایران، انتخاب شد. وی تا آخرین روز حیات دنیویاش، در کسوت استاد فیزیک باقی بود.
خدمات و افتخارات
شهید طهرانچی از همان ابتدای نوجوانی، در فعالیتهای انقلابی مشارکت داشت و از هفدهسالگی، در عملیاتهای مختلف جنگ تحمیلی عراق شرکت کرده و از ناحیۀ سر، کمر و پا مجروح شد. جانبازی و خاطرۀ دوستانی که پیش چشم او شهید میشدند، یادگار او از آن سالها بود.
او شخصیتی چندبعدی داشت و در کنار امر آموزش، برای پیشرفت کشور در عرصۀ علم و فناوری و همزمان برای رشد معنوی و فردی خود برنامهریزی میکرد. بنیانگذاری و راهاندازی پژوهشکده لیزر و پلاسما یکی از فعالیتهای مهم وی و گروهی از دانشآموختگان فیزیک، برای خارج کردن علوم دانشگاهی کشور از جنبۀ صرفاً نظری به ساحت فناوری و صنعتیسازی بود.
راهاندازی آزمایشگاه مگنتو فوتونیک و شرکت در چندین طرح پژوهشی در سطح ملی و دفاعی، از دیگر فعالیتهای ایشان در مقام استادی فیزیک بود.
دکتر طهرانچی به معنای حقیقی کلمه با قرآن مأنوس بود و بهخصوص توجه ویژهای به آیاتی داشت که با علم فیزیک در ارتباط بودند. ازاینرو، در تاسیس «پژوهشکدۀ اعجاز قرآن» در دانشکدۀ شهید بهشتی نقش به سزایی داشت و خود نیز عضو آن بود.
التزام عملی ایشان به آیات قرآن و عمیقترین اعتقادات شیعه، در مدیریت و سیاستگذاریهای کلان او نیز مشهود و اثرگذار بود، چنانکه در متنپیامها و سخنرانیهایی که از ایشان برجای مانده و نیز بررسی شیوۀ عملکرد ایشان میتوان به این امر پی برد. ایشان پیشرفت علم را از آموزههای اسلام و قرآن و آرمانهای انقلابی و ملی جدا نمیدانست.
دکتر محمّدمهدی طهرانچی مسئولیتهای مهمی در عرصۀ مدیریت اجرایی و سیاستگذاری علمی برعهده داشت. از جمله ریاست دانشگاه شهید بهشتی، معاونت علمی آستان قدس رضوی و عضویت هیئت امنا و ریاست دانشگاه آزاد اسلامی. او از سال 1397 به سمت ریاست دانشگاه آزاد اسلامی منصوب شد و در طول هفت سالی که در این مسئولیت بود، تمام همت خود را صرف تحول بنیادین در نظام علم و فناوری کشور کرد. اجرای طرحهای پویش صدرا و زیستبومهای فناوری در این دانشگاه و چندین طرح اجرایی و مدیریتی دیگر ایشان، پایههای تغییر و تحول در نظام دانشگاهی و آموزشی کشور را بنا نهاد.
تلاشهای مجاهدانۀ دکتر محمّدمهدی طهرانچی در حوزۀ علم، خشم استعمارگران غربی را برانگیخته بود. نام ایشان به عنوان دانشمند هستهای جمهوری اسلامی ایران، در حدود بیست سال در صدر فهرست ترور موساد و از سال 2020 میلادی، در فهرست تحریمهای آمریکا قرار گرفت. به دلیل سالها تلاش دشمنان، برای ترور دانشمندان کشور، محدویتهای امنیتی و حفاظتیای برای او و برخی دیگر از دانشمندان وضع شد که زندگی شخصی و اجتماعی آنان را با مشکلات متعددی مواجه میکرد، اما ایشان با تواضع و صبری مخلصانه، همۀ آن محدودیتها را تحمل کرد و هرگز حتی یک قدم از آرمانهای انقلابی خود عقب ننشست.
شهادت
در سحرگاه 23 خرداد 1404 که رژیم منحوس صهیونیستی، در تجاوزی آشکار به تهران، جمعی از فرماندهان و دانشمندان و مردم غیرنظامی را به شهادت رساند، ایشان نیز به همراه همسر و چهار تن از پاسداران محافظ ایشان و جمعی از همسایگان بیگناه، در خانۀ خود به فیض عظیم شهادت نائل شد و به آرزوی چهلسالۀ خود رسید.
پیکر شهید طهرانچی و همسر فدارکار وپارسایش، در تاریخ 7 تیر، مصادف با دومین روز از محرم 1446 قمری، پس از تشییع باشکوه مردم شریف تهران و ری، در آستان مقدس حضرت عبدالعظیم حسنی(ع)، رواق امام خمینی (ره)آرام گرفتند.
منبع: متن ارسالی از سوی خانوادۀ شهید، بر اساس دادههای موجود در وبسایت شخصی دکتر محمّدمهدی طهرانچی:
https://facultymembers.sbu.ac.ir/tehranchi/#m1
