(1265 – 1324 یا 1325ق)، فقیه، حدیثشناس و شارح نهجالبلاغه.
زندگی و زمانه
آیة اللّه سیّد حبیباللّه موسوی خویی فرزند محمّد در 1265ق در شهر خوی به دنیا آمد. بیش از بیست سال داشت که برای تحصیل علوم دینی به نجف رفت و از محضر استادانی چون: میرزا حبیباللّه رشتی، میرزا محمّدحسن شیرازی، سیدحسین کوهکمری معروف به سیّد حسین ترک و میرزا خلیل تهرانی بهرهمند شد.
سال 1291ق پس از حدود پنج سال تحصیل در نجف و اخذ اجازات متعدد از استادانش، به زادگاه خود خوی بازگشت.
آثار
برخی از آثار آیة اللّه خویی عبارتاند از: منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغه (14 جلد)، حاشیه بر فرائد الاصول (تقریرات درس استادش سیّد حسین کوهکمری)، منتخب الفن فی حجیّة القطع و الظّن (شاید همان قبلی باشد)، حاشیه بر برخی ابواب کتاب قوانین الاصول، شرح مباحث قضا و شهادات از کتاب الدروس الشرعیه، الجُنة الواقیه (دعاهای روزهای ماه رمضان و شرح آنها)، تحفة الصائمین فی شرح الادعیة الثلاثین (شاید همان قبلی باشد)، شرح کتاب العوامل فی النحو، رسالهای در رد صوفیه، احقاق الحق فی تحقیق المشتق (تحقیق الحق فی شرح المشتق).
خویی با شرح نهج البلاغه، معروف به منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغه، در میان اهل علم شناخته میشود و از آن به عنوان بزرگترین و دقیقترین شرح شیعی بر نهجالبلاغه یاد کردهاند. این شرح نشاندهنده تتبّع گسترده مؤلف در آثار پیشینیان و متأخران و چیرهدستی او در دانشهای گوناگون و معارف دینی است.
به فرمان مظفّرالدینشاه قاجار هفت جلد از این اثر به چاپ رسید. نویسنده موفق به تکمیل تمام مجلدات نشد و گفته شده که شرح را تکمیل کرد اما در بعضی سفرها مفقود شدند.
درگذشت
پس از صدور فرمان مظفّرالدینشاه قاجار برای چاپ شرح نهجالبلاغه و پیش از تکمیل تألیف آن، حدود سال 1325ق، آیة اللّه موسوی خویی در تهران وفات یافت. پیکر او را در جوار حضرت عبدالعظیم، صحن باغ توتی به خاک سپردند.
منابع: «خویی، میرزا حبیباللّه»، دانشنامه جهان اسلام: https://rch.ac.ir/؛ دانشمندان و مشاهیر حرم حضرت عبدالعظیم حسنی(ع) و ری، ج1، ص217-224.
